کشفی شگفت‌انگیز در آزمایشگاه: داروی آلزایمر روسی، مولکولی که به طور طبیعی در بدن تولید می‌شود
به نقل از نیوزویک، یافته‌های این تحقیق در اکتبر ۲۰۲۶ (مهر ۱۴۰۵) در نشریه PNAS Nexus منتشر گردید. بر اساس این بررسی، پپتید چهار واحدی (تتراپپتید) شناخته شده به نام HAEE در خون افرادی که به آلزایمر مبتلا هستند، حدود نیمی از مقدار آن در افراد سالم را دارد. این نتیجه آن را به‌عنوان یک نشانگر زیستی (بیومارکر) و نیز به‌عنوان یک درمان بالقوه مطرح می‌سازد.
سیر تبدیل یک پپتید از آزمایشگاه به خون انسان
در سال ۲۰۱۵، محققان پپتید HAEE را طراحی کردند. هدف آنها در آن زمان متوقف کردن ارتباط میان پروتئین آمیلوئید بتا و یون‌های روی بود؛ ارتباطی که به تشکیل پلاک‌های آمیلوئیدی، آسیب به سلول‌های مغزی، و اختلال در حافظه منجر می‌شود. نتایج این مرحله در مجله «بیماری آلزایمر» (Journal of Alzheimer’s Disease) منتشر شد و نشان داد که این پپتید به آمیلوئید بتا متصل می‌شود و از روند تجمع آن در خون یا بافت مغز موش‌ها جلوگیری می‌نماید.
در سال ۲۰۲۱، گروه تحقیقاتی به رهبری دکتر سرگئی کوزین برای آماده‌سازی آزمایش‌های بالینی، شیوه‌ای به‌منظور اندازه‌گیری غلظت این پپتید در پلاسمای خون ارائه دادند. نمونه‌های مورد بررسی شامل ۱۵۰ داوطلب سالم و ۲۰۰ بیمار مبتلا به آلزایمر بود. محققان با تعجب دریافتند که این پپتید به‌طور طبیعی در خون انسان موجود است و در بیماران به طرز شدیدی کمبود آن مشاهده می‌شود.
کوزین بیان کرده است که بهبود این کمبود با تزریق پپتیدهای مصنوعی به‌صورت زیرپوستی یا از طریق بینی می‌تواند به متوقف کردن پیشرفت بیماری کمک کند، زیرا این شیوه بر ترمیم نقص یک ماده طبیعی بدن تمرکز دارد. از طرف دیگر، این فرضیه هنوز در دست بررسی است.
نظرات متخصصان مستقل
دکتر اوتاویو آرانسیو، استاد آسیب‌شناسی، زیست‌شناسی سلولی و پزشکی دانشگاه کلمبیا، این کشف را «شگفت‌انگیز» معرفی کرد. او بر اهمیت اعتبارسنجی مستقل نتایج، تأیید دقیق روش‌های کار با نمونه‌های خون و شناسایی سازوکاری که بدن از آن طریق این مولکول را تولید می‌کند، تأکید داشته است. به گفته او، این پرسش همچنان باقی است که چرا سطح پپتید در مراحل پیشرفته‌تر بیماری کاهش بیشتری نمی‌یابد.
چوانهای کائو، استاد علوم دارویی در دانشگاه فلوریدای جنوبی، اشاره کرده است که این کشف از نظریه‌ای که بیان می‌کند مهار تجمع آمیلوئید بتا می‌تواند رویکردی مؤثر و مکمل برای پیشگیری و درمان باشد، پشتیبانی می‌کند. به گفته او، علاوه بر هدف قرار دادن پروتئین‌های مضر، حمایت از سیستم ایمنی و اختلالات زیستی مرتبط با سن نیز مورد توجه قرار گیرد.
نکات کلیدی در خصوص محدودیت‌های تحقیق
نویسندگان مقاله هنوز مشخص نکرده‌اند که آیا کمبود HAEE سبب بروز آلزایمر است یا نتیجه تخریب عصبی. همچنین کارایی درمانی این پپتید تنها در مدل‌های حیوانی مورد بررسی قرار گرفته و تاکنون در آزمایش‌های بالینی روی انسان نتایج معتبری به اثبات نرسیده است. به نقل از سایت ساینس‌الرت، این تحقیق از سوی استارت‌آپ Lifemission تأمین مالی گردیده که دارای پتنت‌هایی در زمینه استفاده از HAEE برای آزمایش خون آلزایمر است.
نتیجه‌گیری
در صورتی که اعتبار این یافته در تحقیقات مستقل و آزمایش‌های بالینی تأیید گردد، HAEE می‌تواند نه‌تنها به تشخیص زودهنگام آلزایمر کمک کند بلکه ممکن است مسیرهای جدیدی برای درمان این بیماری ارائه نماید.
