مناسب‌ترین مکان برای نگهداری شیر و تخم‌مرغ در یخچال کجاست؟

اگر هم‌اکنون در یخچال منزل خود را باز کنید، به احتمال زیاد با منظره‌ای آشنا مواجه خواهید شد؛ بطری یا ظرف شیری در قفسه پایینی مشاهده می‌شود و تخم‌مرغ‌ها نیز در محفظه مخصوصی که تولیدکننده یخچال برای آن‌ها در نظر گرفته، قرار دارند. به‌طور تقریبی ۹۹ درصد ما ایرانی‌ها حداقل چنین ترکیب چیدمان غذایی را در یخچال‌های خود داریم. البته، این شیوه چیدمان به‌قدری در سطح جهانی متداول است که ممکن است اکثر مردم به درست یا نادرست بودن آن فکر نکنند.

اما نکته مهم این است که وجود محفظه مخصوص تخم‌مرغ در درب یخچال به معنای این نیست که این قسمت بهترین نقطه برای نگهداری تخم‌مرغ‌ها است. در حقیقت، توصیه‌های کارشناسان ایمنی مواد غذایی کاملاً برعکس چیزی است که طراحی یخچال‌های متعدد به ما نشان می‌دهد.

وزارت کشاورزی ایالات متحده (USDA) تأکید می‌کند که مواد غذایی فاسدشدنی نباید در محفظه‌های در یخچال نگهداری شوند و تخم‌مرغ‌ها باید در بسته‌بندی اصلی خود، روی یکی از طبقه‌های داخلی قرار بگیرند. دلیل این توصیه به موضوع ساده و اساسی برمی‌گردد که دمای تمامی بخش‌های یخچال به‌طور یکسان و به صورت پایدار نیست.

هر بار که در یخچال را باز می‌کنیم، هوای گرم آشپزخانه با هوای سرد درون یخچال تبادل می‌شود. با این حال، غذاهایی که در روی در قرار دارند، بیشتر از غذاهایی که در طبقات داخلی قرار دارند، در معرض هوای محیطی قرار می‌گیرند.

زمانی که در بسته می‌شود، سیستم سرمایش مجدداً تلاش می‌کند تا دمای محفظه را به حالت تنظیم‌شده بازگرداند. این فرآیند در طول روز و با هر بار باز و بسته شدن در یخچال تکرار می‌شود.

به همین دلیل، مواد غذایی روی در ممکن است نوسان دمایی بیشتری را تجربه کنند، درحالی‌که دما در طبقات داخلی یخچال معمولاً پایدارتر است.

وزارت کشاورزی آمریکا همچنین در راهنمای رسمی ایمنی مواد غذایی خود، تأکید می‌کند که دمای محفظه‌های در یخچال بیشتر از دمای داخل یخچال تغییر می‌کند.

اهمیت این نکته زمانی نمایان می‌شود که بدانیم سرمای یخچال قرار نیست به‌طور کامل میکروب‌ها را از بین ببرد؛ بلکه هدف اصلی آن کاهش سرعت رشد بسیاری از میکروارگانیسم‌های پاتوژن و عامل فساد مواد غذایی است.

بنابراین، اگر شیر پاستوریزه به‌طور مکرر در معرض افزایش دما قرار گیرد، احتمال رشد میکروب‌ها و کاهش ماندگاری آن افزایش می‌یابد. البته باید بگوییم که قرارگیری شیر روی در یخچال به این معنا نیست که حتماً خراب خواهد شد؛ بلکه در شرایط مشابه، نگهداری آن در دمای پایین‌تر و پایدارتر گزینه‌ای مطمئن‌تر خواهد بود.

موضوع تخم‌مرغ حتی جالب‌تر است؛ چراکه بسیاری از یخچال‌ها به‌طور ویژه با جای مخصوص برای تخم‌مرغ در قسمت در طراحی شده‌اند.

با این حال، سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) نیز تأکید می‌کند که تخم‌مرغ‌ها باید در بسته‌بندی اصلی خود و در یخچالی که دمای آن حداکثر ۴ درجه سانتی‌گراد است، نگهداری شوند. وزارت کشاورزی آمریکا هم تأکید می‌کند که تخم‌مرغ باید بر روی یکی از طبقات داخلی قرار گیرد و نه در محفظه در.

دلیل این توصیه تنها به دمای پایین‌تر محدود نمی‌شود. نگهداری تخم‌مرغ در بسته‌بندی اصلی به حفاظت فیزیکی از آن کمک کرده و احتمال آسیب به پوسته را هنگام جابه‌جایی کاهش می‌دهد.

تخم‌مرغ‌ها همچنین به دلیل ارتباط با خطر آلودگی به باکتری سالمونلا، نیاز به رعایت شرایط نگهداری خاص و دقیقی دارند.

نکته اساسی دیگر، جلوگیری از نوسان‌های شدید دما است. به‌ویژه تخم‌مرغ‌هایی که در زنجیره سرد توزیع شده‌اند، بعد از خرید باید همچنان سرد بمانند.

بنابراین، حتی اگر یخچال شما محفظه مخصوص تخم‌مرغ روی در داشته باشد، بهتر است آن‌ها را در بسته‌بندی اصلی و بر روی یکی از طبقات داخلی قرار دهید.

برای نگهداری شیر پاستوریزه و تخم‌مرغ، طبقات داخلی یخچال گزینه‌های بهتری هستند؛ زیرا کمتر تحت تأثیر تغییرات دمایی ناشی از باز و بسته شدن در قرار می‌گیرند.

شیر می‌تواند روی یکی از طبقات داخلی، به‌خصوص کمی عقب‌تر از لبه جلو قرار گیرد؛ البته نباید به دیواره یا خروجی سرمایش چسباند زیرا در برخی مدل‌ها ممکن است منجر به یخ‌زدگی موضعی شود.

تخم‌مرغ‌ها نیز بهتر است در شانه یا کارتن اصلی خود و بر روی یکی از طبقات داخلی، دور از مواد غذایی خامی که احتمال نشت مایعات دارند، نگهداری شوند.

نکته‌ای که نباید فراموش شود این است که محل سردترین نقطه در هر یخچال مشابه نیست. طراحی سیستم سرمایش، مکان دریچه‌های ورود هوای سرد و نحوه جریان هوا می‌توانند توزیع دما را دچار تغییر کنند.

به همین دلیل، برخلاف برخی توصیه‌های عمومی، نمی‌توان با اطمینان گفت که طبقه بالا یا پایین در تمامی مدل‌های یخچال بهترین مکان برای نگهداری شیر است. در نهایت، راهنمای تولیدکننده و اندازه‌گیری واقعی دما معیارهای دقیق‌تری خواهند بود.

قفسه‌های در یخچال به خاطر سهولت دسترسی، مکان مناسبی برای نگهداری مواد غذایی هستند که تحمل بیشتری در برابر نوسانات دما دارند.

برای نمونه، سس کچاپ، خردل، ترشی و برخی چاشنی‌های صنعتی معمولاً نسبت به شیر و تخم‌مرغ مقاومت بیشتری در برابر تغییرات دما دارند.

وجود نمک، اسید یا سایر ترکیبات نگهدارنده در بسیاری از این محصولات به طولانی‌تر شدن عمر آن‌ها کمک می‌کند.

با این حال، این به معنای بی‌نیازی تمامی سس‌ها از سرمایش نیست. سس‌های خانگی، فرآورده‌هایی که شامل لبنیات یا تخم‌مرغ هستند و محصولاتی که شرایط نگهداری خاصی در بسته‌بندی‌شان قید شده، ممکن است نیازمند سرمایش پایدارتری باشند.

در چنین مواردی، دستورالعمل ذکر شده روی بسته‌بندی محصول باید در اولویت قرار گیرد.

سازمان غذا و داروی ایالات متحده توصیه می‌کند دمای یخچال همیشه در ۴ درجه سانتی‌گراد یا کمتر حفظ شود. دمای پیشنهادی برای فریزر نیز منفی ۱۸ درجه سانتی‌گراد است.

ولی نکته‌ای مهم وجود دارد که عددی که روی نمایشگر یخچال مشاهده می‌کنید، لزوماً بیانگر دمای واقعی سایر بخش‌ها نیست.

به‌عنوان مثال، ممکن است نمایشگر عدد ۴ درجه را نمایش دهد، اما دمای برخی نواحی به خاطر چیدمان مواد غذایی، باز و بسته شدن مکرر در یا اختلال در جریان هوا متفاوت باشد.

استفاده از دماسنج مخصوص برای یخچال می‌تواند به بررسی دمای واقعی محفظه کمک کند.

همچنین بهتر است فضای یخچال بیش از حد پر نشود؛ زیرا برای حفظ دما، هوای سرد باید بتواند به‌راحتی بین مواد غذایی گردش کند.

در اینجا باید میان شیر پاستوریزه و شیر استریل یا فرادما (UHT) تفاوت قائل شد.

بسیاری از شیرهای UHT که در بسته‌بندی‌های آسپتیک و ماندگار عرضه می‌شوند، قبل از باز شدن نیازی به نگهداری در یخچال ندارند؛ البته تحت شرایطی که بسته‌بندی سالم باشد و نکات اشاره‌شده بر روی آن رعایت شود.

اما پس از باز شدن بسته، این شیرها نیز معمولاً باید در یخچال نگهداری شوند و بهتر است مانند شیر پاستوریزه، به‌جای قرارگیری در درب، روی یکی از طبقات داخلی نگهداری شوند.

بنابراین نمی‌توان یک قاعده واحد درباره تمام انواع شیر بیان کرد. نوع فرآوری، شرایط بسته‌بندی و دستورالعمل تولیدکننده مشخص می‌کند که این محصول از چه زمانی به سرمایش نیاز دارد.

برای حفظ بهتر مواد غذایی، نیازی به خرید یخچال‌های پیشرفته‌تر یا ایجاد تغییرات پیچیده نیست. گاهی فقط جابه‌جا کردن چند قلم از خوراکی‌ها می‌تواند یک اقدام مؤثر باشد.

اگر شیر پاستوریزه و تخم‌مرغ را روی در یخچال قرار می‌دهید، توصیه می‌شود که از این پس آن‌ها را به طبقات داخلی منتقل کنید و فضای در یخچال را به محصولات با حساسیت کمتر به تغییر دما اختصاص دهید.

این تغییر ساده به معنای افزایش ماندگاری مواد غذایی برای چند روز بیشتر نیست؛ اما با توصیه‌های رسمی ایمنی مواد غذایی هم‌خوانی دارد و می‌تواند خطر ناشی از نگهداری نامناسب را کاهش دهد.

در نهایت، نکته کلیدی این است که برای حفظ مواد غذایی فاسدشدنی، ثبات دما به‌همان اندازه سرد بودن محیط اهمیت دارد.