فاجعه سنجش نوترینو در سوپر کامیوکانده ژاپن

در یک لحظه، حباب‌های کناری به طور ناگهانی فرو ریختند. اکنون به جای یک تکانه شوک، چندین موج شوک همزمان در آب به حرکت درآمدند و یک واکنش زنجیره‌ای بی‌وقفه را آغاز کردند. این موج ویرانی از کف مخزن به سمت دیواره‌ها به سرعت دوید و مانند زیپی که به سرعت باز می‌شود، ردیف‌به‌ردیف حباب‌های طلایی را از پایین به بالا منفجر کرد.

تنها عاملی که حدود چهار هزار حسگر موجود در بخش بالای مخزن را از خطر نجات داد، این بود که مخزن به طور کامل پر نشده بود و قسمت‌های بالاتر از سطح آب زیر چتر همان زنجیره‌ی ویرانی قرار نگرفتند. شاهدان تصدیق کردند که چند ردیف نزدیک سطح آب نیز سالم باقی ماندند.

شاید شما این سوال را داشته باشید که آیا مهندسان ژاپنی در هنگام طراحی مخزن آسودگی خاطر داشتند که اگر یک حباب زیر آب منفجر شود، عواقب آن چه خواهد بود؟ نکته‌ای که حادثه‌ی سوپرکامیوکا را غیرمنتظره‌تر می‌کند این است که متخصصان پیش از آن شانس وقوع شکست حسگر را مورد آزمایش قرار داده بودند.

قبل از شروع ساخت رصدخانه، مهندسان حباب‌هایی را در آب قرار دادند و یکی از آن‌ها را به عمد در عمق آب ترکاندند تا بررسی کنند که آیا حباب‌های مجاور دچار شکست می‌شوند یا خیر. در آزمایش‌های اولیه، حباب‌های نزدیک به هم مصون ماندند و متخصصان احتمال وقوع چنین حادثه‌ای را ناچیز ارزیابی کردند.

تحقیقات پس از حادثه نشان داد که فاصله بین حباب‌ها، عمق آب و نحوه چیدمان واقعی حسگرها عوامل کلیدی در گسترش موج ویرانی هستند. گواهی صیانت چند حسگر در یک آزمون محدود، به هیچ عنوان نمی‌تواند ضامن امنیت در مقیاسی این‌چنینی باشد.

زمانی که دریچه‌های بالای مخزن گشوده شدند و پرتوهای پروژکتورها به درون تابید، صحنه‌ای خیالی و آخرالزمانی در برابر چشمان دانشمندان نمایان گردید. در نهایت، ۶,۷۷۷ حسگر از ۱۱,۱۴۶ حسگر داخلی و نزدیک ۱,۱۰۰ حسگر بیرونی شکسته یا آسیب دیدند. در دیواره‌های استوانه‌ای تا ارتفاع ۳۰ متری فقط می‌توانستید کاسه‌های فلزیِ خالی و سیم‌های بریده‌ای را ببینید که به جای گوی‌های طلایی جایگزین شده بودند و کف مخزن به زیر خروارها خرده‌شیشه و قطعات فلزی مدفون شده بود.

اما فقط یک روز پس از وقوع این فاجعه، در تاریخ ۱۳ نوامبر ۲۰۰۱، پروفسور یوجی توتسوکا که به عنوان مدیر رصدخانه‌ی کامیوکا شناخته می‌شود، پیش از روشن شدن نتایج تحقیقات، نامه‌ای برای همکارانش ارسال کرد که جمله‌ی مشهورش، سال‌ها بعد تا زمان یادبودش مورد نقل و ذکر قرار گرفت:

ما دوباره آشکارساز را خواهیم ساخت. هیچ شکی در این نیست.

تیم توتسوکا نه تنها تسلیم نشد، بلکه یکی از هوشمندانه‌ترین طرح‌های نجات مهندسی را به اجرا درآورد.