عملیات امنیتی بلوک مکه در تهران / گل‌عنبری: این سفر با هماهنگی و مشورت آمریکا صورت گرفته است
صابر گل‌عنبری، تحلیل‌گر مسائل خاورمیانه در یادداشتی اظهار داشت: در آستانه وقوع یک جنگ احتمالی جدید در منطقه، وزیر دفاع عربستان، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه و فرمانده ارتش پاکستان امروز دوشنبه نشستی چهار جانبه با مقام‌های ایرانی در تهران برگزار خواهند کرد؛ نشستی که به لحاظ زمانی و مکانی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این دیدار در شرایطی انجام می‌شود که تنش‌های منطقه‌ای رو به افزایش است، احتمال ازسرگیری درگیری‌ها وجود دارد و به‌خصوص اینکه به روزهای انتخابات آمریکا نزدیک می‌شویم. همچنین، محل برگزاری این نشست، تهران است که خود بر اهمیت آن می‌افزاید.
ترکیب حاضر در هیات در این شرایط حساس منطقه‌ای، اعتبار و اهمیت این نشست نسبتاً بی‌سابقه را دو چندان می‌کند. این سفر مقامات سه قدرت اسلامی بیش از هر چیز به عنوان نمایندگانی از «پیمان مکه» صورت می‌گیرد و نه به عنوان نمایندگان صرف کشورهای خود.
در همین راستا، حضور مقامات نظامی و امنیتی از سه کشور در این نشست کاملاً با ماهیت امنیتی «پیمان مکه» همخوانی دارد. به همین دلیل، این سفر و نشست عموماً ماهیتی امنیتی دارد و در همسویی با شرایط جنگی و امنیتی حاکم بر منطقه صورت می‌گیرد و دستورکار آن به طور عمده شامل مباحث امنیتی است.
اگرچه توافق «پیمان مکه» تا به حال به صورت عملیاتی اجرا نشده و در مواجهه با چالش یمن کارایی خاصی از خود نشان نداده است، اما حضور مقامات نظامی و امنیتی اعضای این پیمان در تهران می‌تواند به ظاهر پیام معنادار مشترکی را منتقل کند. از سوی دیگر، برگزاری این نشست در ایران می‌تواند نمایانگر این باشد که این پیمان به هیچ وجه علیه ایران نیست.
دستورکار این نشست به احتمال زیاد شامل مسائل امنیتی متعددی خواهد بود، از جمله پرونده‌های یمن و لبنان، امنیت منطقه و احتمال درگیری جدید علیه ایران.
به عقیده نویسنده، اصلی‌ترین محرک این سفر و نشست وجود نگرانی عمده و مشترک نسبت به آغاز یک جنگ وسیع تازه و تبعات آن برای منطقه می‌باشد. به همین دلیل، می‌توان هدف و اولویت نخست این نشست را تلاش برای جلوگیری از وقوع چنین جنگی و ایجاد راهی برای دستیابی به توافق میان ایران و آمریکا در نظر گرفت؛ در این راستا انتظار می‌رود که مقام‌های حاضر در این نشست به‌گونه‌ای تهران را تشویق کنند که با تعدیل برخی خواسته‌ها و شرایط خود، امکان توافق با آمریکا را فراهم نماید. در این رابطه ممکن است عربستان با ارائه «وعده‌های مالی و اقتصادی» ایران را به ازسرگیری مذاکرات و توافقی مجدد با آمریکا ترغیب کند.
اما مشخص نیست که آیا هیئت مصمم به ارائه پیشنهادی از طرف آمریکا است یا نه و آیا خود ابتکاری جدید را برای طرح روی میز خواهد داشت یا خیر؟
در گام بعدی، اگر در تلاش برای متقاعد کردن ایران به مذاکره و توافق موفق نباشند، احتمالاً هدف بعدی هیئت سه‌جانبه این خواهد بود که با توافق‌های ضمنی امنیتی با تهران، به نوعی واکنش‌ها و پیامدهای احتمالی ناامنی ناشی از اقدام جدید آمریکا و اسرائیل علیه ایران را مدیریت کنند.
موضوع دیگری که قابل ذکر است، این است که چنین سفری به احتمال زیاد بدون هماهنگی و مشورت با آمریکا انجام نشده و دولت آمریکا نیز به دنبال استفاده از این فرصت برای تست مجدد شانس رسیدن به یک توافق کم‌ضرر است. در غیر این صورت، احتمالاً نیز صرف برگزاری این دیدار و نشست در این اوضاع انتخاباتی به نفع کاهش قیمت نفت خواهد بود. ترامپ با تلاش‌های مختلف می‌کوشد تا قیمت نفت را کنترل و کاهش دهد و احتمالاً این نشست را راهی برای مدیریت افزایش قیمت‌ها و ایجاد روند کاهشی می‌داند.
به طور کلی، این سفر و نشست یک رویداد و فرصت مهم برای امنیت منطقه‌ای به شمار می‌آید؛ اما اینکه آیا واقعاً می‌تواند کلید تغییر و ترتیبات امنیت منطقه‌ای درونی را در اختیار گرفته و بدون دخالت عوامل فرامنطقه‌ای اقدام کند، در خور تردید جدی است. این به این دلیل نیست که مسائل امنیتی مانند مسائل اقتصادی در دنیای امروز تنها تحت تأثیر عوامل محلی و منطقه‌ای قرار دارند، بلکه موضوعی جهانی است. همچنین این کشورها روابط نظامی مستحکم و قابل توجهی با آمریکا دارند و بسیار بعید است که از آن دست بردارند و با تهران بر سر یک نظام منطقه‌ای فقط درون‌زا توافق کنند؛ هرچند که امکان رسیدن به توافقاتی در مورد برخی ترتیبات امنیتی دور از انتظار نیست.
از این رو، همان‌طور که توافق ایران و عمان نتوانست امنیت را به تنگه هرمز برگرداند، اگر هم در نشست تهران توافقات امنیتی به دست آید، در صورت تداوم وضعیت جنگی کنونی با آمریکا بعید است که این توافقات قابل اجرا گردد؛ مگر اینکه بخشی از یک توافق بزرگ‌تر برای پایان دادن به جنگ باشد.
اما آیا این نشست قادر است تا از شعله‌ور شدن جنگ دیگری در منطقه جلوگیری کند؟ پاسخ به این پرسش در نهایت به توانایی یا عدم توانایی اعضای بلوک مکه در ارائه پیشنهادی خواهد بود که رضایت هر دو طرف آمریکایی و ایرانی را جلب کند؛ این امر در شرایط کنونی غیرممکن نیست، اما به‌طور قطع بسیار دشوار و چالش‌انگیز خواهد بود.
۴۲/۴۲
