وزیر ارتباطات: کشور دارای ۳۲۷۰ سامانه است و همچنان در تلاش برای راه‌اندازی سامانه‌های جدید می‌باشیم
وزیر ارتباطات در حاشیه یک نشست به منظور هوش مصنوعی و تحول دیجیتال دولت که در سازمان برنامه و بودجه برگزار شد، از تغییر و تحولی در نحوه انجام سرشماری عمومی کشور خبر داد. او اعلام کرد که سرشماری سال ۱۴۰۵ برخلاف روش‌های سنتی که هر ده سال یک بار اجرا می‌شد، بر اساس «تبادل داده‌های ذخیره شده در پایگاه‌های اطلاعاتی موجود در کشور» انجام خواهد گرفت.
هاشمی در ادامه به رتبه ۱۱۰ کشور در زمینه دولت الکترونیک اشاره کرد و گفت: «اگر به زیرشاخص‌های مربوط به دولت الکترونیک نگاهی بیاندازیم، در زمینه زیرساخت و نیروی انسانی وضعیت قابل قبولی داریم، ولی در زمینه خدمات، وضعیت مناسب نیست. نکته مهم این است که وقتی با مردم صحبت می‌کنیم، آن‌ها نیز این مسئله را تأیید می‌کنند که اوضاع ایده‌آل به دور است.»
طبق گفته‌های وزارت ارتباطات، این وزارتخانه با حداکثر هماهنگی با سایر دستگاه‌ها و سازمان برنامه و بودجه در حال اجرای پروژه وسیع و ملی «ایران‌بوم» است. وزیر ارتباطات بیان کرد که بیش از ۱۶ زیست‌بوم کلیدی در حوزه‌هایی همچون لجستیک، بهداشت و درمان، آموزش و نظام مالی و مالیاتی شناسایی شده‌اند تا فرآیندها در این بسترهای یکپارچه بهتر مدیریت شوند. مراحل طراحی و آماده‌سازی این پروژه به پایان خود نزدیک می‌شود و به زودی اطلاع‌رسانی رسمی برای جذب مشارکت فعال بخش خصوصی منتشر خواهد شد.
در آغاز این مراسم، ستار هاشمی تأکید کرد که تحول دیجیتال محدود به فناوری نیست و افزود: «این تحول برای موفقیت، به همکاری و هم‌افزایی در زمینه‌های مختلف احتیاج دارد و این تصور که مسئولیت آن تنها بر عهده وزارت ارتباطات است، اشتباه است.»
وزیر ارتباطات بر این باور است که دولت باید از یک ساختار سنتی و کنترل‌محور به سمت یک دولت پلتفرمی و زیست‌بومی تغییر مسیر دهد. او تصریح کرد که روش‌های سنتی مانند سرشماری‌های دوره‌ای، جمع‌آوری اطلاعات از طریق پرسشنامه‌ها و فایل‌های اکسل متعارض، نمونه‌هایی از رویکردهای کنترل‌محور هستند که می‌توانند سیستم برنامه‌ریزی را با مشکلاتی مواجه کنند. در مقابل، دولت پلتفرمی با تسهیل ارائه خدمات و دسترسی به داده‌های به‌روز و دقیق، باید شرایط تصمیم‌گیری مؤثرتر را فراهم کند.
هاشمی ضمن بیان اهمیت دستیابی به داده‌های یکپارچه گفت: «ما کشوری هستیم که با حوادث مختلفی رو به رو می‌شویم. در شرایطی که سیل به وقوع می‌پیوندد، اطلاعات دقیقی از میزان خسارات یا وضعیت اراضی‌مان نداریم. اما اگر این اطلاعات به شکل مؤثری در پلتفرم‌ها قرار گیرد، هم روند کار برای مردم آسان‌تر خواهد شد و هم نظام حکمرانی با برخورداری از این داده‌ها می‌تواند خدمات بهتری ارائه کند.»
مردم مکررا می‌شنوند: سامانه قطع است
وزیر ارتباطات یکی از دلایل عدم موفقیت در تحقق دولت دیجیتال را کثرت سامانه‌ها و نشریات وابسته به آن‌ها عنوان کرد. به گفته او، این وضعیت به‌جای تسهیل امور، فرایندهای اداری را برای شهروندان پیچیده‌تر کرده است. او گفت: «شهروندان در میان جنگلی از سیستم‌ها گم شده‌اند و حتی کارهایشان دشوارتر شده است. آن‌ها مکرراً عبارت ‘سامانه قطع است’ را می‌شنوند.»
هاشمی همچنین به تأثیر وابستگی برخی خدمات دولتی به زیرساخت‌های ارتباطی و برق اشاره کرد و گفت: «این وضعیت مشابه قطع برق است. قطع برق می‌تواند باعث اختلال در خدمات وابسته شود و حتی پس از وصل شدن، بازگشت خدمات در برخی مناطق، به ویژه روستاها، ممکن است ساعت‌ها طول بکشد.»
دیجیتالی کردن فرایندهای قدیمی کافی نیست
وزیر با انتقاد از رویکردی که تنها به انتقال فرایندهای موجود به دنیای دیجیتال اکتفا می‌کند، بیان کرد: «ما تلاش کردیم که روند رقومی‌سازی را آغاز کنیم، اما تنها به دیجیتال کردن فرآیندهای قدیمی بسنده کردیم. در این وضعیت دچار مشکلاتی شده‌ایم که فرصت طرح ایده‌های نوین را از دست داده‌ایم. در تحلیل آسیب‌ها متوجه شدیم که باید یک همکاری جمعی صورت گیرد تا به این مأموریت جامه عمل بپوشانیم. من انتقاد دارم به تنظیم‌گری‌هایی که در پشت درهای بسته رقم می‌خورد. اگر ندانیم در میدان چه می‌گذرد، نمی‌توانیم ادعای ارائه نسخه‌های مؤثر داشته باشیم.»
او یادآور شد که توسعه دولت پلتفرمی نیاز به مشارکت جمعی و درک مسائل در دنیای واقعی دارد. به گفته وزیر ارتباطات، در این مدل، پلتفرم‌های مشترک باید توانایی هماهنگی میان خدمات و داده‌ها را برای ذی‌نفعان مختلف، از جمله دستگاه‌های دولتی و شهروندان، فراهم سازند.
هاشمی همچنین اخطار داد که پروژه‌های کوتاه‌مدت که ممکن است در مقطعی به حل مشکلات کمک کنند، با ایجاد سامانه‌های جدید ممکن است بار اضافی بر دوش سیستم اداری بگذارند. هدف از حرکت به سمت دولت پلتفرمی و زیست‌بومی، تأسیس زیرساخت‌های مشترک برای ارائه خدمات هماهنگ است و نه ادامه روندی که به افزایش تعداد سامانه‌ها و پیچیدگی بیشتر در خدمات می‌انجامد.
او با بیان این نکته که حکمرانی مبتنی بر داده با دستور و ابلاغ محقق نمی‌شود، کیفیت خدمات ارائه شده به شهروندان را به عنوان شرط تحقق آن ضروری دانست و خاطرنشان ساخت که دستگاه‌ها باید از رویکرد بخشی‌نگر پرهیز کنند و اقدامات خود را در راستای اهداف و چشم‌اندازهای مشخصی دنبال کنند.
وزیر ارتباطات بر این نکته تأکید کرد که داده‌ها متعلق به مردم هستند و هیچ دستگاهی حق مالکیت داده‌ها را ندارد و هیچ نهادی نباید اقدام به انحصار داده‌ها کند یا از ارائه آن‌ها سر باز زند.
به گفته هاشمی، تغییرات ناگهانی در مصوبات و تصمیماتی که در زمان کم، سیاست‌های قبلی را کاملاً دگرگون می‌کنند، می‌توانند مسیر تحقق اهداف را با چالش مواجه سازند.
در این برنامه، دبیر پنل، رضا باقری اصل، به توضیح خروجی‌های سرشماری و نحوه جمع‌آوری داده‌ها از مردم به شکل غیرحضوری و به جای استفاده از پرسشنامه‌ها پرداخت و همچنین بر اساس داده‌های ثبت‌محور، آمایش سرزمینی و بودجه‌ریزی هوشمندِ جدیدی را ارائه کرد. به گفته او در روند جدید، به جای سرشماری سنتی هر ۱۰ سال یک‌بار، می‌توان با فاصله‌های زمانی کوتاه‌تر (مانند هر ۶ ماه یا سالانه) به داده‌های دقیق و آنلاین دسترسی یافت. این تغییر، تحولی اساسی در نظام برنامه‌ریزی کشور ایجاد خواهد کرد.
او همچنین در این برنامه به نوع عملکرد برخی از این سامانه‌ها به صورت حضوری اشاره کرد. به عنوان مثال، یکی از این سامانه‌ها به‌صورت آنلاین میزان ورود و خروج مهاجران به استان‌ها و مقاصد آن‌ها را به نمایش می‌گذارد:
