خشک شدن هزاران درخت در چیتگر؛ جابه‌جایی اتهامات بین شهرداری و سازمان منابع طبیعی
“`html
درختان چیتگر که در گذشته قرار بود هوای سالم‌تری را برای ساکنان غرب تهران فراهم کنند، اکنون با خطر قطع شدن مواجه شده‌اند و تصاویر غم‌انگیزی از اراضی بی‌حفاظ و عاری از پوشش گیاهی که زمانی مملو از درختان سرسبر بود، در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک گذاشته می‌شود. در این بین، مسئولیت این وضعیت به سازمان منابع طبیعی و شهرداری تهران حواله می‌شود؛ دو نهادی که یکدیگر را به بی‌توجهی در قبال خشکی درختان متهم می‌کنند.
شهرداری تهران به کم‌آبی درختان چیتگر به‌عنوان نتیجه نوع برنامه‌ریزی شهری در دهه ۸۰ و اوایل دهه ۹۰ در منطقه ۲۲ اشاره می‌کند و سخنگوی این نهاد خاطرنشان می‌سازد که این مسائل ارتباطی با شرایط کنونی ندارد. در سال‌های اخیر، شهرداری تلاش‌های متعددی برای جبران مشکلات گذشته به انجام رسانده است و در سایه این تلاش‌ها به کاشت درختان جدید پرداخته‌ایم.
مهدی چمران – رئیس شورای شهر تهران – در این مورد می‌گوید که ممکن است خشک شدن درختان بوستان چیتگر ناشی از مشکلات حدود دو سال گذشته باشد و توضیح می‌دهد که برخی از درختان به دلیل کم‌آبی و برخی دیگر به علت سن بالای خود دچار بیماری شده و لازم بود حذف شوند.
او مسئولیت کامل این اقدام را به عهده شهرداری نمی‌گذارد و تصریح می‌کند: سازمان منابع طبیعی نیز در کم‌توجهی به درختان نقش بازی کرده و با همکاری این نهاد، درختان بیمار جمع‌آوری شدند.
مهدی بابایی – نایب رئیس کمیسیون سلامت و محیط زیست شورای شهر تهران – از تعلل سازمان منابع طبیعی به‌عنوان عاملی برای شیوع آفات در دو پارک چیتگر و سرخه‌حصار یاد می‌کند و بیان می‌دارد که شهرداری برای انجام اقدامات لازم ناگزیر به اتکا به قوه قضائیه شده است.
رضا بیانی – مدیرکل منابع طبیعی استان تهران – به اظهارات بابایی درباره این‌که «مالک پارک چیتگر سازمان منابع طبیعی است و نگهداری آن به شهرداری تهران تفویض شده»، واکنش نشان می‌دهد و توضیح می‌دهد که شهرداری به‌سرعت خشکیدگی درختان چیتگر را به سازمان منابع طبیعی گزارش کرده بود، زیرا این درختان باید قطع و از پارک بیرون برده می‌شدند. اما تأخیر در اقدامات منابع طبیعی در راستای قطع و انتقال درختان آلوده، موجب گسترش آفت در در این پارک‌ها شده‌است.
وی همچنین درباره اصلی‌ترین دلایل خشکیدگی درختان چیتگر توضیح می‌دهد که کم‌آبی به عنوان عامل اصلی مطرح است و علاوه بر آن، در گذشته از انجام عملیات بهداشتی – پرورشی در پارک چیتگر غفلت شده است که عدم خروج درختان خشک و آلوده از آن سال‌ها، در نهایت بر سلامت درختان تأثیر منفی گذاشته است.
مدیرکل منابع طبیعی استان تهران به ناکافی بودن آبیاری درختان چیتگر اشاره کرده و تاکید می‌کند که شهرداری باید در هنگام مشاهده آفات در درختان، این موضوع را سریعا به سازمان منابع طبیعی گزارش دهد و اقداماتی برای کنترل عوامل آفات انجام دهد. متأسفانه منابع آبیاری پارک چیتگر هم کاهش یافته است. ما وضعیت درختان چیتگر را مورد ارزیابی قرار داده و در قالب نامه‌ای به سازمان مربوطه اعلام کرده‌ایم که گسترش آفات در پارک چیتگر جریان دارد.
آیا منابع طبیعی در قطع درختان آلوده سهل‌انگاری کرده است؟
بیانی با رد هرگونه سهل‌انگاری منابع طبیعی در آغاز عملیات قطع درختان آلوده بر ضرورت عملکرد شهرداری در پیشگیری از آفت‌زدگی درختان تاکید می‌کند. وی به ایسنا می‌گوید: از سال ۱۴۰۱ ما با قوه قضائیه به موضوع کم‌توجهی شهرداری در خصوص نگهداری از درختان پارک چیتگر مکاتبه داشته‌ایم و حتی در مقطعی دادستان تهران به این موضوع ورود کرده و از جنگل بازدید و درختان آلوده قطع شدند.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا ورود قوه قضائیه دلیل اقدام منابع طبیعی در قطع درختان بود، تصریح می‌کند: نه. موضوع ورود دستگاه قضا در این زمینه مطرح نبود. شهرداری به ما درباره درختان آلوده گزارش داد و منابع طبیعی پس از این ابلاغ، قراردادهایی با پیمانکاران امضا کرده و به‌تدریج درختان را قطع کرده و علامت‌گذاری کردند.
کاهش آبیاری درختان چیتگر
مدیرکل منابع طبیعی استان تهران در خصوص وضعیت آبیاری درختان پارک چیتگر می‌افزاید که در گذشته میزان آبی که تأمین می‌شد حدود ۸۰ لیتر در ثانیه بود، اما این میزان در سال ۱۴۰۳ به ۲۰ لیتر در ثانیه کاهش پیدا کرد و اکنون به تقریبا ۱۷۰ لیتر در ثانیه افزایش یافته است. شبکه آبیاری در برخی پارسل‌ها مستقر شده و آب درختان را تأمین می‌کند که این اقدام به دلیل نبود یک سیستم آبیاری مناسب در گذشته و با تلاش‌های منابع طبیعی و پیگیری‌های دادستان محترم تهران به انجام رسیده و درختان آلوده نیز در حال جایگزینی هستند.
چه درختانی در چیتگر کاشته شده‌اند؟
بیانی تصریح می‌کند: مالکیت پارک چیتگر با سازمان منابع طبیعی است و نه تنها اجازه تغییر کاربری را نمی‌دهیم، بلکه شهرداری نیز می‌بایست درختان جدید را جایگزین کند و در صورت نیاز، از ظرفیت مراجع قضایی استفاده خواهد شد.
مدیرکل منابع طبیعی استان تهران اضافه می‌کند که تاکنون ۲۵ هزار اصله درخت آلوده در چیتگر قطع شده و حدود ۷۰۰۰ اصله دیگر نیز در دست قطع هستند. شهرداری ۲۷ هزار اصله درخت را با سن ۴ ساله کاشته است. پارک چیتگر ظرفیت کاشت بین ۳۰ تا ۳۵ هزار اصله درخت را دارد و این اقدام باید در سریع‌ترین زمان ممکن انجام شود، زیرا نیازی نیست که درختان گلدانی حتما در فصول بارانی کاشته شوند. اداره کل منابع طبیعی استان تهران پیگیری تحقق این اقدام را بر عهده گیرد.
مدیرکل منابع طبیعی استان تهران به ویژگی‌های درختان تازه کاشته شده اشاره کرده و خاطرنشان می‌کند که این درختان سوزنی‌برگ نیستند بلکه شامل گونه‌های بومی منطقه مانند اقاقیا، بلوط و سنجد هستند که نیاز آبی آنها کمتر از درختان سوزنی‌برگ است. این گونه‌ها مطابق طرح مصوب در سازمان منابع طبیعی کشت می‌شوند.
ماجرای انتقال مدیریت پارک‌های جنگلی تهران به شهرداری چه بود؟
وی در پاسخ به این پرسش آیا پیش از احاله مدیریت، میزان توانایی شهرداری در نگهداری درختان چیتگر بررسی شده بود، بیان می‌کند: این موضوع به‌طور قانونی در سال ۹۸ رخ داد، هرچند از قبل توافقاتی در قالب تفاهمنامه‌ای به امضاء رسیده بود. با این حال، تمامی مسئولیت‌ها نمی‌تواند بر عهده شهرداری قرار بگیرد، چرا که سازمان منابع طبیعی نیز لازم است منابع مالی مورد نیاز را برای حفاظت از درختان تامین کند ولی در هر صورت شهرداری‌ها برای مدیریت پارک‌های جنگلی تهران اعلام آمادگی کرده بودند.
بیانی ادامه می‌دهد: طبق تفاهمنامه‌های پیش از سال ۹۸، شهرداری بدون امضای قرارداد مستقر در پارک‌ها بود و به همین دلیل منابع طبیعی همکاری نزدیک با آنها داشته و متعهد شدند که برنامه‌های حفاظتی و اقدامات بهداشتی – پرورشی را انجام دهند، به ویژه در زمینه آبیاری درختان توجه شود؛ با این حال، آبیاری به حد کافی صورت نگرفته است.
وی تأکید می‌کند: تلاش ما این است که با تقویت نظارت بر پارک چیتگر، شرایطی فراهم شود که درختان تازه کاشته شده با سرنوشت درختان قبلی مواجه نشوند و خشک نگردند.
بیانی در پایان درباره تأثیر تأمین آب دریاچه چیتگر بر خشکی درختان پارک اذعان می‌کند که آب پارک چیتگر از چهار یا پنج چاه تأمین می‌شده است. این چاه‌ها نیاز به کف‌شکنی داشتند و در سال‌های اخیر به دلیل خشکسالی، آب بسیاری از این چاه‌ها برای تأمین آب شرب تهران مورد استفاده قرار می‌گرفت. با این حال، آبی که اکنون در پارک چیتگر جاری است، نسبت به سال‌های گذشته به مقدار قابل توجهی افزایش یافته و تقریباً به ۱۷۰ لیتر در ثانیه رسیده است. همچنین برخی چاه‌ها کف شکنی شده و حق‌آبه‌هایی تعیین شده و اکنون آب مورد نیاز درختان با کمک تصفیه‌خانه‌های مختلف از جمله تصفیه‌خانه‌های شهید باقری تأمین می‌شود.
بی‌شک جدل‌های بین سازمان‌ها و نهادها وجود دارد، اما ضروری به نظر می‌رسد اقداماتی اتخاذ شود تا فاجعه‌ای مشابه آنچه برای درختان چیتگر و سرخه‌حصار به وقوع پیوسته، در سایر پارک‌های جنگلی تهران اتفاق نیفتد؛ زیرا با توجه به تعداد ساکنین و بارگذاری‌های مختلف در تهران، هر درخت برای محیط‌زیست پایتخت ارزش بالایی دارد. بنابراین، نگهداری و مراقبت صحیح از پارک‌های جنگلی بیش از پیش اهمیت می‌یابد.
“`
