سید محمد خاتمی: نظم کنونی جهانی را ناعادلانه می‌شماریم، ولی باید در چارچوب آن به فعالیت بپردازیم/ روایت رئیس دولت اصلاحات از برنامه‌ صلح‌آمیز هسته‌ای در اصفهان

سید خاتمی در چهارمینصد و چهل و هفتمین نشست تخصصی بنیاد باران با اشاره به این نکته که بیانات آخوندی ممکن است به گونه‌ای تصور شود که لیبرالیسم یک ایده مطلوب است، توضیح داد: تفاوت بارزی وجود دارد میان پذیرش نظم لیبرال به عنوان یک واقعیت و پذیرش آن به عنوان یک راهکار نجات‌دهنده برای بشریت. در سراسر جهان، عده‌ای لیبرالیسم را می‌پذیرند، اما به‌طور همزمان، رویکردهای سوسیالیستی را نیز در پیش می‌گیرند. نظم کنونی جهانی، نظامی ناعادلانه است که باید به عنوان یک واقعیت مورد توجه قرار گیرد و ما باید برای کسب منافع خود در درون این نظام فعالیت کنیم؛ همچون آنچه چین انجام می‌دهد که به قدرت دوم جهانی تبدیل شده و در پی رسیدن به مقام اول است.

به روایت جماران، او در ادامه اظهار داشت: در اصفهان، تأسیسات مهمی داریم که مسئولیت اصلی آن تبدیل اورانیوم به سوخت برای نیروگاه‌های هسته‌ای است و به صورت کامل در راستای مقاصد صلح‌آمیز فعالیت می‌کند. طراح اولیه این تأسیسات، چینی‌ها بودند که حدود ۵۰۰ میلیون دلار سرمایه‌گذاری کرده بودند. این پروژه تقریباً به حالت تعلیق درآمده بود. در زمان ریاست‌جمهوری‌ام، سه بار با جیانگ زمین، رئیس‌جمهور وقت چین دیدار کردم و در همه موارد از او خواستم که به ما در ادامه فعالیت این کارخانه یاری دهند. اما او به من پاسخ می‌داد که «باید این پروژه را رها کنید؛ ما نیز از سرمایه‌گذاری خود صرف‌نظر کردیم، زیرا هدف ما تبدیل شدن به یک قدرت اقتصادی بزرگ است و از هر امری که مانع این هدف شود، پرهیز می‌کنیم». البته این تصمیم چین مزیتی برای ما به همراه داشت؛ چراکه به ما کمک کرد تا مستقل شویم و با توان خود، آن تأسیسات را که در حملات اخیر آسیب دید، به مرحله بهره‌برداری برسانیم.

رئیس‌جمهور پیشین ایران به آخوندی یادآور شد که اصلاح عبارت «سلطنت شیعی» را در سخنان خود مد نظر داشته باشد و گفت: اگر چه انقلاب اسلامی به دنبال آبادانی ایران بود، اما باید آرمان‌هایی را نیز در نظر داشته باشیم. بر پایه این آرمان‌ها، ما نظم کنونی جهان را ناعادلانه می‌دانیم و هر گونه تعرضی را به شدت محکوم می‌کنیم.

او سپس به یادداشتی از سفر خود به آمریکا در سال ۱۳۸۵ اشاره کرد و افزود: بعد از اتمام دوره ریاست‌جمهوری‌ام، به دعوت کوفی عنان به آمریکا رفتم و در دانشگاه هاروارد سخنرانی کردم که تعدادی از یهودیان حامی اسرائیل نیز در آنجا حضور داشتند. یکی از آن‌ها به من گفت که «شما هدف نابودی اسرائیل را دنبال می‌کنید و به تروریست‌ها کمک می‌کنید.» من در پاسخ به او گفتم، «اکنون که من در موقعیتی نیستم، ولی لازم است که ابتدا تروریست را مشخص کنیم و نمی‌توانیم هر گروه مخالفی را به عنوان تروریسم بشناسیم. امروز دو جریان وجود دارد که یکدیگر را به تروریسم متهم می‌کنند؛ یکی القاعده و دیگری دولت بوش. هر دو این گروه‌ها بر اساس یک منطق عمل می‌کنند، یعنی هرکه با ما نیست، علیه ماست و هرکس که به ما مخالف باشد، شایسته تنبیه است. شما ما را تروریست می‌خوانید و من نیز می‌توانم بگویم که دولت اسرائیل خود عامل تروریسم است. بخشی از آنچه شما به عنوان تروریسم می‌شناسید، من آن را دفاع مشروعی در برابر تجاوز و اشغال می‌دانم».

وی افزود: من در ادامه گفتم، «از منظر اخلاقی، بشر هزینه‌های زیاد و سنگینی پرداخته تا توانسته است این اصل را به رسمیت بشناساند که اشغال و سرکوب، مبنای مشروعیت نیست. این نکته‌ای است که فارابی نیز به آن اشاره کرده است. به همین دلیل، مستنداتی که درباره مقاومت فرانسه در برابر آلمان ساخته می‌شود، تحسین می‌شود. اگر اشغال، مبنای مشروعیت بود، اکنون فرانسه باید بخشی از آلمان می‌بود». من در ادامه از آن یهودی پرسیدم که «آیا اسرائیل به شیوه‌ای مسالمت‌آمیز پایه‌ریزی شده یا از طرق اشغال. ما اشغال فلسطین را نمی‌پذیریم، اما در امور آنجا دخالت نمی‌کنیم و حق آزادسازی سرزمین قدس را متعلق به فلسطینی‌ها می‌دانیم. به لحاظ اخلاقی، ما از ملت فلسطین حمایت می‌کنیم، اما خود را در مقام آن‌ها در برابر یک قدرت قرار نمی‌دهیم».

رئیس دولت‌های هفتم و هشتم به آخوندی گفت: در صحبت‌های شما ممکن است سوءتفاهمی پیش بیاید که نظم لیبرال را مطلوب می‌دانید. ما باید به ارزش‌ها احترام بگذاریم. قطعاً توجه به توسعه و مبارزه با فقر از اولویت‌هاست، اما هم‌اکنون افرادی وجود دارند که با نظم جهانی موجود مخالف‌اند. انتقاد از نظم لیبرال مسأله‌ای است که از اوایل دهه ۱۹۳۰ مطرح گردیده است. ما حق داریم نسبت به نظم جهانی انتقاد کنیم. اینگونه نیست که بگوییم راه نجات ما، پذیرش نظم لیبرال است. امروزه حتی شماری از اقتصاددانان به درستی برخی اصول سوسیالیسم از جمله «مشارکت» و «تعاون» اشاره دارند. با این حال، لازم است که بر اساس موازین موجود، برای تأمین منافع خود با نهادهای جهانی همکاری کنیم.

در پایان این جلسه، حاضران زادروز سید محمد خاتمی را گرامی داشتند.