بغزیان: بانک مرکزی نباید اظهار غافلگیری کند/ پیامدهای دلار ۲۶۸ هزار تومانی چیست؟

در روزهای گذشته بازار ارز دستخوش تغییرات قابل توجهی بوده و قیمت دلار به طرز قابل ملاحظه‌ای افزایش یافته است. نرخ دلار از حدود ۲۳۳ هزار تومان در پنجم مهر به بیش از ۲۶۸ هزار تومان جهش کرده است. این تغییرات در حالی صورت گرفته که بانک مرکزی از تخصیص ارز به متقاضیان بالای ۱۸ سال با استفاده از کارت ملی خبر داده و نیت دارد با افزایش عرضه، بخشی از نیاز بازار را تأمین کند.

با این حال، آلبرت بغزیان، تحلیلگر اقتصادی و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، بر این باور است که پیش از هر اقدامی، لازم است علت این افزایش قیمت توضیح داده شود. وی تأکید می‌کند که بانک مرکزی به عنوان نهاد مسئول سیاستگذاری پولی و ارزی، باید از وضعیت منابع ارزی، میزان عرضه صادرکنندگان و تقاضای موجود در بازار آگاهی دقیق داشته باشد و نمی‌تواند نسبت به جهش ۳۵ هزار تومانی قیمت دلار به عنوان یک غافلگیری واکنش نشان دهد.

بغزیان با اشاره به رشد قیمت دلار از پنجم مهرماه تا به حال، تصریح می‌کند که بانک مرکزی بایستی به تفصیل توضیح دهد چه رخدادی منجر به افزایش نزدیک به ۳۵ هزار تومانی قیمت ارز در مدت کوتاهی شده است. به اعتقاد او، نهاد سیاست‌گذار ارزی باید تصویر روشن و دقیقی از منابع ارزی، میزان عرضه صادرکنندگان و تقاضای بازار داشته باشد و مشخص نماید آیا صادرکنندگان ارز خود را به بازار نمی‌رسانند یا این‌که موانع خاصی در روند عرضه وجود دارد.

او همچنین بر این نکته تأکید می‌کند که بخش اصلی بازار ارز در معاملات خرد شکل نمی‌گیرد و بدین سبب بانک مرکزی باید به جای تمرکز بر معاملات کوچک، بر روی جریان‌های عمده عرضه و تقاضا توجه کند.

این اقتصاددان خاطرنشان می‌کند که تشدید تنش‌ها و تحریم‌ها می‌تواند به ایجاد انتظارات تورمی و ارزی بینجامد و مسئله اساسی مسئولیت نهاد سیاستگذار در قبال ارزش پول ملی است. او معتقد است باید مشخص شود در شرایطی که بانک مرکزی ادعا می‌کند منابع ارزی قابل توجهی در اختیار دارد و بازارهایی مانند تتر نیز مدیریت‌پذیر هستند، نقش بانک مرکزی در حفظ ارزش پول ملی چیست.

بغزیان همچنین به نحوه عرضه ارز با نرخ‌های نزدیک به ۲۵۸ تا ۲۵۹ هزار تومان انتقاد می‌کند و می‌گوید این رویکرد لزوماً سبب نمی‌شود افرادی که برای حفظ قدرت خرید خود به دنبال ارز هستند، به بازار رسمی روی آورند. او بر این باور است که این نرخ می‌تواند پیام دیگری به بازار ارسال کند؛ به این معنا که سیاستگذار قیمت دلار را در این محدوده پذیرفته و انتظار کاهش قابل توجهی از نرخ ارز ندارد.

او در ادامه به اهمیت اعتماد نیز اشاره می‌کند و بیان می‌کند که متقاضیان ارز ممکن است خرید از بازار غیررسمی را برای خود ترجیح دهند، چراکه معاملات رسمی اطلاعات مالی بیشتری را در اختیار نهادهای نظارتی و مالیاتی قرار می‌دهد. از این رو، صرفا عرضه ارز با نرخ بالا نمی‌تواند به معنای مدیریت موثر تقاضا تلقی شود.

بغزیان می‌گوید که ارزپاشی با چنین نرخی نتایج محسوسی ندارد و اگر هدف تأمین تقاضای ناشی از کوشش مردم برای حفظ قدرت خرید باشد، باید شرایطی فراهم گردد که واقعاً متقاضیان به سمت بازار رسمی سوق داده شوند. او نرخ‌های ۲۵۸ تا ۲۵۹ هزار تومان را «غلط و زیان‌آور» توصیف کرده و درخواست توضیحات شفاف از رئیس کل بانک مرکزی را در خصوص هدف این سیاست مطرح می‌کند.

این استاد اقتصاد در دانشگاه تهران هشدار می‌دهد که افزایش قیمت ارز به‌طور مستقیم و غیرمستقیم بر نرخ تورم تأثیر عمیقی دارد و ادامه‌ی این روند می‌تواند فشارهای بیشتری بر خانوارها ایجاد کند. او تأکید می‌کند که تعیین قیمت ارز توسط معاملات خرد صورت نمی‌گیرد، بلکه این بازیگران بزرگ بازار و جریان‌های عمده عرضه و تقاضا هستند که نرخ را مشخص می‌کنند.

بغزیان در بخش دیگری از سخنانش به سیاست‌های ارزی و وارداتی در شرایط جنگی اشاره می‌کند و بر این باور است که سیاستگذار باید میان کالاهای ضروری و غیرضروری تمایز قائل شده و بجای ممنوعیت کامل برخی اقلام، از روش تعرفه برای کنترل واردات کالاهای لوکس استفاده کند تا منابع ارزی محدود کشور به نیازهای اساسی اختصاص یابد.

او با مقایسه شرایط ایران با کشورهای درگیر جنگ مانند روسیه و اوکراین به این نکته اشاره می‌کند که سیاست‌های ارزی این کشورها به گونه‌ای تدوین شده که ارز به سادگی به کالاهای غیرضروری و لوکس اختصاص داده نمی‌شود. از نظر بغزیان، تداوم سیاست‌های جاری در ایران می‌تواند بار اقتصادی بر دوش خانوارها را افزایش داده و نابرابری‌ها را تشدید کند.

این تحلیلگر اقتصادی در پایان خاطرنشان می‌کند که باید مشخص شود آیا افزیش نرخ ارز به دلیل عوامل اقتصادی و محدودیت‌های واقعی بازار است یا این‌که سیاستگذار آن را به منظور جبران کسری بودجه پذیرفته است؛ زیرا اگر سیاستگذار افزایش نرخ ارز را بپذیرد، پیامدهای تورمی آن می‌تواند چالش‌های بیشتری را به وجود آورد.

متن کامل این گفتگو را از این‌جا بخوانید.

۲۲۳۲۲۹