همتی: آمریکا هدف داشت که در مدت دو هفته، ایران را به فروپاشی بکشاند، اما پس از ۸ ماه هنوز موفق نشده است / تورم در سه ماه تابستان به نصف میزان سه ماهه نخست سال رسید
آرمان‌زارعی: عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی، در گفت‌وگوی ویژه خبری امشب به تحلیل عملکرد بانک مرکزی در نیمه اول سال، وضعیت تورم، نواسانات ارز، تأمین نیازهای اساسی، اصلاح ساختار بانکی و تأثیر فشارهای اقتصادی آمریکا پرداخت و تصریح کرد که اولویت اصلی بانک مرکزی در این مدت کنترل تورم و تأمین کالاهای اساسی بوده است.
همتی با بیان اینکه دولت و بانک مرکزی شرایط معیشتی مردم را درک کرده و برای مواجهه با سناریوهای مختلف برنامه‌ریزی دارند، گفت با وجود فشارهای اقتصادی طاقت‌فرسا، در شش ماه ابتدایی سال در زمینه کالاهای اساسی، دارو و نیازهای حیاتی مردم با کمبود مواجه نشده‌ایم.
کنترل تورم؛ استراتژی کلیدی بانک مرکزی
رئیس‌کل بانک مرکزی به بیان این نکته پرداخت که کنترل تورم و تأمین ملزومات اساسی دو استراتژی کلیدی بانک مرکزی در نیمه اول سال بوده است. او همچنین تأکید کرد که دولت در این زمان منابع لازم را مدیریت کرده و به منابع بانک مرکزی وابسته نیست.
همتی ادامه داد که به دلیل افزایش نقدینگی و همچنین فشارهای حاصل از دو دوره جنگ و وضعیت اقتصادی، در اوایل سال شاهد رشد نقدینگی بودیم، اما در ادامه آن را کنترل کردیم. آمارهای او نشان می‌دهد که رشد نقدینگی به‌طور نقطه‌به‌نقطه در نیمه اول سال به ۵۱ درصد و رشد ماهانه آن در شهریورماه به ۱.۳ درصد رسید.
او همچنین اشاره کرد که تورم ماهانه در ماه‌های تیر، مرداد و شهریور تقریباً نصف تورم ماهانه تابستان بوده است. همتی افزود که تورم به آرامی در حال بازگشت به میانگین بلندمدت خود است و انحراف ناشی از شوک جنگ به تدریج در حال تسهیل است.
وی تصریح کرد که فشار تقاضا در ماه‌های اخیر تحت‌تأثیر شرایط اقتصادی و ناآرامی‌ها بیشتر شده، اما هدف بانک مرکزی جلوگیری از تبدیل این فشار به یک جهش پایدار تورمی بوده است.
ممانعت از خلق پول توسط بانک‌های غیراصولی
رئیس‌کل بانک مرکزی یکی از چالش‌های اساسی اقتصاد ایران را به وجود آمدن نقدینگی توسط بانک‌های ناتراز برشمرد و گفت که بانک مرکزی به بررسی وضعیت تمامی بانک‌ها پرداخته است.
او تأکید کرد که باید اصلاحات سریعاً در مورد بانک‌های ناتراز اعمال شود و در صورت عدم امکان اصلاح، این بانک‌ها از چرخه ارائه خدمات بانکی حذف خواهند شد. همتی بیان داشت که در این زمینه هیچگونه تسامحی نخواهد بود و اضافه‌برداشت و خلق پول غیرمنطقی از سوی بانک‌ها غیرقابل قبول است.
همتی خاطرنشان کرد که در کنار سیاست کنترل نقدینگی، بانک مرکزی برای تأمین مالی بخش تولید نیز اقداماتی انجام داده و از ابتدای سال حدود ۷ همت تسهیلات اعطا شده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۶۰ درصد افزایش نشان می‌دهد. حدود ۷۷ درصد این تسهیلات نیز به بخش تولید اختصاص یافته است.
همتی همچنین از رشد استفاده از سازوکار گام و برات الکترونیک خبر داد و افزود که حجم بهره‌برداری از این ابزارها نسبت به سال گذشته حدود ۱۲ برابر افزایش یافته و به حدود ۳۱۰ همت رسیده است.
فشار آمریکا و پیش‌بینی‌ها درباره فروپاشی اقتصاد ایران
همتی با اشاره به فشار اقتصادی ایالات متحده تأکید کرد که هدف اصلی طرف آمریکایی ایجاد فروپاشی اقتصادی و افزایش شدید تورم در ایران بوده است. او افزود که پس از جنگ ۱۲ روزه، مباحث مربوط به وقوع ابرتورم در ایران افزایش یافت، اما دولت و بانک مرکزی اجازه ندادند این سناریو به واقعیت بپیوندد.
او همچنین به اظهارات مقام‌های آمریکایی و وزیر خزانه‌داری آمریکا اشاره کرده و گفت که بخش عمده‌ای از فشارهای آمریکا بر ایران در زمینه اقتصادی و روانی دنبال می‌شود.
همتی بیان داشت که در یک مقطع زمانی آمریکایی‌ها اعلام کردند که اقتصاد ایران ظرف دو هفته فرو خواهد پاشید، اما با گذشت این زمان چنین اتفاقی نیفتاده است. او با توجه به گذشت نزدیک به هشت ماه از فشارها و همچنین بیش از ۲.۵ ماه از محاصره جدید، تأکید کرد که کشور همچنان شرایط را مدیریت می‌کند.
رئیس‌کل بانک مرکزی شرایط کنونی را «جنگ اقتصادی» توصیف کرد و اعلام کرد که ایران با یک ابرقدرت اقتصادی در حال رقابت است. او به هزینه‌های انسانی ناشی از جنگ و فشارهای اقتصادی بر کشور اشاره کرده و تأکید کرد که مدیریت اقتصاد در این شرایط فرایندی آسان نیست، اما برنامه‌های لازم برای مواجهه با سناریوهای مختلف وجود دارد.
تأثیر توییتر بر اقتصاد ایران محدود است
همتی با اشاره به اثرات روانی آمریکا در بازار ارز بیان کرد که بخشی از افزایش نرخ ارز ناشی از انتظارات تورمی، تقاضای احتیاطی و نگرانی‌های مردم و فعالان اقتصادی از آینده اقتصاد بوده است.
او در پاسخ به اظهارات اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، گفت: «وقتی آمریکایی‌ها درباره فروپاشی اقتصاد ایران وعده دو هفته‌ای دادند، تنها پنج روز تا پایان آن زمان باقی مانده و این امر هرگز محقق نخواهد شد.»
همتی همچنین افزود که به بسنت پیام داده است که بانک مرکزی به‌راحتی می‌تواند ۲ میلیارد دلار ارز در بازار توزیع کند و تصور نکنند که چند توییت می‌تواند اقتصادی به این وسعت را مختل کند.
او با اشاره به تجارب گذشته گفت که همان‌طور که در زمان‌هایی گفته شد توان موشکی ایران از دست رفته اما موشک‌ها هنوز هم فرود می‌آیند، اکنون هم صحبت‌هایی مبنی بر تمام شدن ارز در ایران مطرح می‌شود در حالی که این ادعا صحت ندارد.
افزایش قیمت ارز؛ به‌دلیل کمبود آن نیست
رئیس‌کل بانک مرکزی تأکید کرد که افزایش اخیر نرخ ارز به دلیل تمام شدن ارز کشور نیست. او اظهار داشت که انتظارات تورمی، فشارهای روانی بر بازار، تقاضای احتیاطی و خروج سرمایه از جمله عوامل کلیدی افزایش تقاضا در بازار ارز هستند.
همتی توضیح داد که بانک مرکزی به‌عنوان «تابع واکنش» برای بازار ارز عمل می‌کند و در مواقع لازم وارد بازار می‌شود. او تأکید کرد که زمان مداخله اهمیت بسزایی دارد و بانک مرکزی باید در حاشیه بازار مداخله کند تا علاوه بر تأمین تقاضای واقعی، از ایجاد رانت جلوگیری شود.
او تصریح کرد که منابع ارزی کشور به ۲۴ میلیارد دلار اختصاص‌یافته برای واردات محدود نمی‌شود و منابع دیگری نیز موجود است، اما در شرایط جنگ اقتصادی نمی‌توان جزئیات کامل ذخایر ارزی کشور را فاش کرد.
عرضه ۲ میلیارد دلار برای کنترل بازار ارز
همتی در مورد طرح عرضه ۲ میلیارد دلار در بازار گفت که هدف از این اقدام نشان دادن توان بانک مرکزی به آمریکا و کسانی همچون ترامپ و وزیر خزانه‌داری او بود تا بفهمند که بانک مرکزی قابلیت تزریق منابع ارزی قابل توجه به بازار داخلی را داراست.
او توضیح داد که این برنامه در دو مرحله اجرا گردید و در مرحله اول ۱ میلیارد دلار عرضه شد. همتی همچنین تأکید کرد که عرضه روزانه ارز تا زمانی که لازم باشد ادامه خواهد یافت و این امر به معنای پایان مداخله بانک مرکزی در بازار نیست.
او خاطرنشان کرد که برخی ممکن است تصور کنند اعلام عرضه ۲ میلیارد دلار تنها به عنوان یک بلوف مطرح شده است، اما او تأکید کرد که هیچ‌گاه به مردم دروغ نمی‌گوید و بانک مرکزی منابع لازم برای این کار را در اختیار دارد.
دلیل تعیین سقف خرید ارز ۱۰ هزار دلار
همتی درباره سقف ۱۰ هزار دلاری خرید ارز نیز گفت این رقم بر اساس ضوابط و مقررات جهت مقابله با قاچاق ارز تعیین شده است و حتی به لحاظ قانونی می‌توان سقف بالاتری نیز در نظر گرفت.
او تأکید کرد که هدف بانک مرکزی این است که مردم برای تأمین نیازهای واقعی خود به بازار رسمی مراجعه کنند و مجبور نشوند ارز را از بازار غیررسمی و به شکل فراری تهیه کنند.
به گفته همتی، در این طرح هر فرد می‌تواند بر اساس سرمایه و توان مالی خود ارز خریداری کند و بعضی افراد ۵۰۰ یا هزار دلار خریداری کردند. میانگین خرید افراد نیز حدود ۵ هزار دلار گزارش شده است.
همتی افزود که تمامی این معاملات با کد ملی انجام می‌شود و منبع این منابع قابل بررسی است، بنابراین برخلاف بازار غیررسمی، امکان رصد خریدار و معامله وجود دارد.
من تجربه کنترل بازار ارز را دارم
رئیس‌کل بانک مرکزی با تأکید بر اینکه در کنترل بازار ارز تازه‌کار نیست، توضیح داد که مداخله بانک مرکزی نباید به شکل غیرشفاف و با نرخ‌های غیرواقعی صورت گیرد، چرا که در این صورت تعیین معلوم نیست ارز ارزان‌قیمت رابه چه کسانی می‌رسد. به بیان همتی، مداخله باید به‌صورت واضح و در حاشیه بازار انجام شود تا نیاز واقعی تأمین شود و از رانت جلوگیری شود.
او افزود که بانک مرکزی در تلاش است به جای ایجاد فاصله عمیق میان نرخ رسمی و آزاد، به عرضه ارز به‌گونه‌ای بپردازد که هم نیاز واقعی تأمین شود و هم انگیزه‌های سودجویانه کاهش یابد.
همتی تأکید کرد که در بازار ارز کمبود منابع وجود ندارد و بانک مرکزی برای فروش ارز دارای منابع کافی است.
ثبات نرخ ارز به معنای کف‌سازی نیست
همتی در مورد ثبات اخیر نرخ ارز تصریح کرد که این ثبات به معنای تعیین یک کف قیمتی دائمی نیست. او اشاره کرد که بانک مرکزی بسته به شرایط می‌تواند هم خریدار و هم فروشنده بازار باشد و هدف از این اقدام مدیریت نوسانات و جلوگیری از شکل‌گیری شوک‌های شدید است.
او به موفقیت‌هایی که در سال‌های ۱۳۹۷، ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ به دست آمده اشاره کرد و گفت: در یک مقطع زمانی دلار به حدود ۲۰ هزار تومان رسید، اما با مداخله بانک مرکزی نرخ در محدوده ۱۹ هزار تومان نگه داشته شد و سپس حتی به حدود ۱۱ هزار تومان نیز کاهش یافت.
رئیس‌کل بانک مرکزی خاطرنشان کرد بنابراین نمی‌توان از یک دوره کوتاه‌مدت ثبات نتایجی را نتیجه‌گیری کرد که بانک مرکزی در حال «کف‌سازی» نرخ ارز است.
انتقاد همتی از اختلاف‌های بزرگ در بازار ارز
همتی در مورد تفاوت‌های قیمت‌ها در بازار ارز بیان کرد که اگر کسی قادر به کسب تنها ۲ هزار تومان سود از عرضه بانک مرکزی باشد، حتی همین میزان نیز نباید به رانت تبدیل شود؛ در حالی که در زمان‌هایی اختلاف قیمت‌ها به ۵۰ هزار تومان رسیده و هیچ‌کس نسبت به آن نگرانی نشان نمی‌داد.
او تأکید کرد که عرضه بانک مرکزی در حاشیه بازار شرایط را به‌گونه‌ای تغییر داده که باعث کاهش تفاوت‌های غیرمنطقی و شفاف‌تر شدن معاملات می‌شود.
همتی در عین حال افزود که هیچ تضمینی وجود ندارد که فرد خریدار در این بازار حتماً سود کند؛ ممکن است فردی امروز ارز بخرد و یک ماه بعد متوجه شود که تصمیمش اشتباه بوده است.
۲۴.۹ میلیارد دلار ارز وارداتی تأمین شده است
رئیس‌کل بانک مرکزی در مورد تأمین ارز برای واردات گفت که از ابتدای سال تا نیمه مهرماه حدود ۲۴.۹ میلیارد دلار ارز برای واردات تأمین شده است.
او بیان داشت که این رقم در مدت مشابه سال گذشته حدود ۲۸ میلیارد دلار بوده و این نشان‌دهنده کاهش تقریباً ۱۲ درصدی تأمین ارز برای واردات است. همتی توضیح داد که عمده این کاهش مربوط به حوزه صنعت است و در تأمین ارز کالاهای اساسی کاهش قابل توجهی مشاهده نشده است.
او همچنین اعلام کرد که تأمین ارز برای دارو نسبت به سال گذشته حدود ۳۰ درصد افزایش یافته است.
همتی خاطرنشان کرد که منابع قابل توجهی برای تأمین ارز در نظر گرفته شده و بخشی از منابعی که در مسیرهای ناامن بودند، به محل‌های امن‌تر منتقل شده‌اند تا پشتوانه تأمین نیازهای کشور بشوند.
پیام همتی به رهبری درباره وضعیت کالاهای اساسی
همتی در مورد اطمینان بخشی به مقام معظم رهبری در خصوص وضعیت کالاهای اساسی و دارو گفت که به ایشان پیام داده و اعلام کرده است که از بابت تأمین این کالاها و دارو هیچ نگرانی وجود ندارد و بانک مرکزی و دولت این نیازها را تأمین خواهند کرد.
او تأکید کرد که در شش ماه نخست سال در حوزه کالاهای اساسی، دارو و نیازهای ضروری خانوار هیچ کمبودی ایجاد نشده و برنامه تأمین برای ادامه سال نیز در دست اقدام است.
۲۱ تا ۲۳ میلیارد دلار ارز صادرکنندگان هنوز وارد نشده است
رئیس‌کل بانک مرکزی درباره ارزی که هنوز به چرخه اقتصاد کشور بازنگشته گفت که از آغاز سال ۱۴۰۴ حدود ۲۱ تا ۲۳ میلیارد دلار ارز صادراتی هنوز به کشور بازنگشته است.
همتی در این زمینه رقم ۲۱ میلیارد دلار را اعلام کرد و گفت که حدود ۱۳ میلیارد دلار از این مجموع شناسایی شده است. او افزود که بخشی از این موارد از طریق کارت‌های اجاره‌ای صورت گرفته و بانک مرکزی جدی پیگیر این موضوع است.
به گفته او، این بازگشت ارز صادراتی لزوماً به معنای تحویل مستقیم آن به بانک مرکزی نیست؛ صادرکنندگان می‌توانند ارز را برای واردات و نیازهای اقتصادی خود استفاده کنند اما اصل آن باید به چرخه اقتصاد کشور بازگردد.
همتی همچنین اظهار داشت که در مرکز مبادله ارز و طلا به‌طور متوسط روزانه حدود ۱۹۵ میلیون دلار معامله انجام می‌شود که بخش قابل توجهی مربوط به کالاهای اساسی و دارو است و نباید این معاملات را با نوسانات کوتاه‌مدت بازار ارز مقایسه کرد.
صندوق‌های ارزی با سود ۵ درصد در دسترس مردم
رئیس‌کل بانک مرکزی از طراحی ابزارهای جدید برای جذب ارزهای مردم خبر داد و اعلام کرد که با همکاری وزارت اقتصاد و سازمان بورس، صندوق‌های ارزی در حال راه‌اندازی هستند.
به گفته همتی، مردم می‌توانند به جای نگهداری ارز در منزل، آن را در این صندوق‌ها ذخیره کنند و از مزایای برداشت و بهره‌برداری از سود ارزی استفاده نمایند.
او نرخ سود این صندوق‌ها را در حدود ۵ درصد اعلام کرده و خاطرنشان کرد که منابع این صندوق‌ها صرف پروژه‌های مولد اقتصادی می‌شود. اولین صندوق آزمایشی نیز در مدت حدود ۱۰ روز ظرفیت کامل خود را تکمیل کرد و پس از ارزیابی، مجوزهای بیشتری برای ایجاد صندوق‌های مشابه صادر خواهد شد.
بخشنامه جدید برای جلوگیری از افزایش قیمت کالاها
همتی همچنین از صدور بخشنامه‌ای خبر داد تا اختلاف نرخ ارز در زمان ورود کالا و زمان ترخیص تعیین تکلیف شود.
او تأکید کرد که برخی از واردکنندگان به دلیل افزایش نرخ ارز، ترخیص کالا را تا دو ماه به تعویق می‌اندازند تا از افزایش قیمت بهره‌برداری کنند. در بخشنامه جدید، بانک مرکزی تعیین کرده که اختلاف ناشی از تغییر نرخ ارز در این مدت اخذ شود تا انگیزه برای تأخیر در ترخیص کالا کاهش یابد.
همتی اشاره کرد که هدف این اقدام، جلوگیری از انتقال افزایش نرخ ارز به قیمت کالاها و تسریع در ترخیص کالاهای وارداتی است.
افزایش ۵۰ درصدی کالابرگ برای ۴۲ میلیون نفر
رئیس‌کل بانک مرکزی درباره حمایت از معیشت مردم تصریح کرد که طرح کالابرگ برای حدود ۴۲ میلیون نفر در نظر گرفته شده و قرار است میزان حمایت در این طرح حداقل ۵۰ درصد افزایش یابد.
همتی تأکید کرد که در شرایط فشار اقتصادی، تأمین کالاهای ضروری و حمایت از قدرت خرید مردم امری بسیار مهم است و سیاست‌های اقتصادی دولت و بانک مرکزی باید به موازات کنترل تورم این موضوع را نیز در نظر داشته باشند.
اصلاح بانک آینده و بانک‌های غیراصولی
همتی در زمینه اصلاح بانک‌های ناتراز بیان کرد که بانک مرکزی در این زمینه با قاطعیت و بدون مماشات عمل خواهد کرد. او افزود که اضافه‌برداشت و خلق پول بی‌ضابطه بانک‌ها نباید ادامه داشته باشد.
به گفته او، اصلاح بانک آینده نزدیک به یک سال است که در حال پیگیری است و فرآیند تبدیل و فروش دارایی‌های این بانک ادامه دارد. هم‌زمان دو یا سه بانک ناتراز دیگر نیز تحت نظارت تیم‌های تخصصی بانک مرکزی قرار دارند.
همتی خاطرنشان کرد که در برخورد با بانک‌های ناتراز باید دقت لازم بکار گرفته شود تا اصلاحات بانکی موجب نگرانی عمومی یا هجوم مردم به برداشت سپرده‌ها نشود.
بانک‌ها ۹ ماه برای تعیین تکلیف دارایی‌های خود فرصت دارند
رئیس‌کل بانک مرکزی اظهار داشت که بانک‌ها حداکثر ۹ ماه فرصت دارند تا دارایی‌های اضافی و شرکت‌های غیرمرتبط خود را تعیین تکلیف کنند.
بر اساس توضیحات او، در صورت عدم واگذاری این دارایی‌ها، ممکن است به شرکت مدیریت دارایی منتقل شوند؛ شرکتی که تحت نظارت صندوق ضمانت سپرده‌ها و بانک مرکزی فعالیت خواهد کرد.
همتی بیان داشت که شرکت‌ها با قیمت دفتری و سایر دارایی‌ها نیز با حدود ۸۵ درصد ارزش کارشناسی در این فرآیند تعیین تکلیف می‌شوند و سامانه ثبت این دارایی‌ها نیز راه‌اندازی گردیده است.
او تأکید کرد که اگر بانک‌ها در مهلت تعیین شده اقدامی نکنند، بانک مرکزی در ماه‌های آینده به‌طور خودکار برای تعیین تکلیف آن‌ها اقدام خواهد کرد.
همتی در تشریح این سیاست گفت که بانک‌ها باید به سمت «بنگاه‌سازی» و نه «بنگاه‌داری» حرکت کنند؛ به‌عبارت دیگر منابع بانکی باید در خدمت تولید و اقتصاد کشور باشند، نه اینکه بانک‌ها مالک و مدیر بنگاه‌های متعددی شوند.
ادامه مداخله ارزی تا زمان ضرورت
همتی تأکید کرد که عرضه ارز و مداخله بانک مرکزی تا زمانی که لازم باشد ادامه خواهد داشت و بانک مرکزی از تمامی ابزارهای موجود برای مدیریت بازار بهره‌گیری خواهد کرد.
او افزود که منابع ارزی کشور محدود به رقم ارزی تخصیص‌یافته برای واردات نیست و در شرایط جنگ اقتصادی نمی‌توان جزئیات همه ذخایر را منتشر کرد.
رئیس‌کل بانک مرکزی مجدداً تأکید کرد که مشکل اصلی بازار ارز کمبود منابع نیست، بلکه افزایش انتظارات تورمی و تقاضای احتیاطی است و بانک مرکزی تلاش می‌کند با عرضه شفاف و هدفمند، این انتظارات را کنترل کند.
پیام همتی به بسنت؛ اقتصاد ایران فرو نخواهد پاشید
همتی در خاتمه با اشاره به وعده‌های مقام‌های آمریکایی درباره فروپاشی اقتصاد ایران گفت که از مهلت دو هفته‌ای برای این موضوع تنها پنج روز باقی مانده است.
او تأکید کرد که این اتفاق نخواهد افتاد و مردم باید بدانند که دولت و بانک مرکزی برای مدیریت شرایط اقتصادی، تأمین کالاهای اساسی، کنترل تورم و مدیریت بازار ارز برنامه دارند.
رئیس‌کل بانک مرکزی در عین حال تصریح کرد که فشارهای اقتصادی و معیشتی مردم را درک می‌کند و دولت باید موازنه منابع و مصارف را مدیریت کند تا آثار فشارها بر زندگی مردم کاهش یابد.
۲۲۳۲۲۴
