مستندهایی که چندین بحران را به تصویر می‌کشند
بر اساس گزارش خبرگزاری خبرآنلاین و به نقل از روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، مراسم اکران، تقدیر و نشست نقد و بررسی فیلم مستند «بحران خاموش» به کارگردانی محمد حسین حقیقی و تهیه‌کنندگی مجید دوخته‌چی‌زاده، روز یکشنبه ۱۲ مهر با حضور سازندگان فیلم، مدیرعامل مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی و جمعی از سینماگران و مدیران برگزار شد.
رامتین شهبازی، منتقد و کارشناس، در ابتدای جلسه اعلام کرد: این برنامه به همت مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی ترتیب داده شده و این سومین رویدادی است که در خدمت شما هستیم. اکران فیلم «بحران خاموش» از روز چهارشنبه در وب‌سایت هاشور آغاز خواهد شد و علاقه‌مندان می‌توانند این فیلم را در آنجا مشاهده کنند و چنانچه تمایل داشتند، به دوستان خود نیز پیشنهاد دهند. این فیلم به وضوح مشکل خود را بیان می‌کند و به مسائل محیط زیست مرتبط است؛ به‌طوری که نشان می‌دهد چگونه محیط زیست ما در حال آسیب است و سؤال می‌کند که چگونه می‌توانیم زیستگاه خود را از دست بدهیم و عواملی که ما را به این زیستگاه وابسته کرده، قطع کنیم. آقای حقیقی این موضوع را با بحران سالمندی مرتبط می‌سازند.
محمد حسین حقیقی، کارگردان فیلم، با تشکر از تماشاگران حاضر در سالن، ابراز خوشحالی کرد که فیلم بعد از سه سال دوباره نمایش داده می‌شود و گفت: اگر در این اثر به فرهنگ و تجربه زیستی فردی توجه کنیم، در انتهای فیلم به این نتیجه می‌رسیم که پاسخ به پرسش «راهکار شما چیست؟» به شناخت فرهنگی بازمی‌گردد؛ به این معنا که باید تجربه فردی خود را در ارتباط با یک موضوع اجتماعی به چالش بکشیم و به نتایجی برسیم که ریشه در شرایط خاص خود ما دارد، صرف‌نظر از میزان تأثیرگذاری عوامل بیرونی.
وی ادامه داد: ما فیلم را با اشاره به چند بحران آغاز کردیم. یکی از این بحران‌ها بحران آب است که دیگر تقریباً هیچ‌کس از آن یاد نمی‌کند، زیرا همه از وجود مشکل بی‌آبی آگاه‌اند. از این منظر، عنوان «بحران آب» به نوعی به موضوعی بی‌محتوا تبدیل شده است و اگر زنگ خطر به صدا درآید و دوباره مطرح شود، کسی به آن توجه نمی‌کند. موضوع دیگر بارش، زمین و فرونشست آن است. این مسئله اکنون تقریباً تمام شهرها را درگیر کرده است؛ از جمله همدان، اصفهان، نیشابور، مشهد، تهران و دیگر مناطق. اگر کسی برای شما توضیح دهد که فرونشست زمین یعنی چه، به معنای آن است که باید آن منطقه را ترک کنید. با فرونشست زمین، چاره‌ای وجود ندارد. شما می‌توانید آب را به زمین برسانید و مطمئن باشید که بارش‌ها هم ممکن است مشکل را در کوتاه‌مدت مرتفع کند، اما وقتی زمین ناپایدار شد، آن منطقه از نظر اطمینان دیگر قابل سکونت نیست و باید آن را ترک کنید. تأکید می‌کنم؛ باید اصفهان را تخلیه کنید.
این کارگردان بیان کرد: زمانی که آب وجود ندارد، زمین نیز ناپایدار است و انسان به سمتی می‌رود که دیگر جایی برای او نخواهد بود؛ و در واقع، تمدنی که در آن زندگی می‌کنیم رو به زوال است. ما در بحران تمدنی به سر می‌بریم که موضوع سالمندی یکی از کلیدی‌ترین مسائل آن است، اما متأسفانه این مورد بسیار نادیده گرفته شده است. این غفلت شامل حال همه ماست.
محمد حسین حقیقی درباره چرایی ساخت این مستند گفت: به‌طور تصادفی برای کاری به اصفهان دعوت شدم. در ابتدا چندان جدی نگرفتم، اما با توجه به تجربیات مادرم و همچنین به دلیل قرنطینه‌ای که به خاطر کرونا داشتم و دو هفته را در خانه دخترم گذراندم، در یک دید ذهنی متوجه شدم که بیست سال دیگر باید در یک آپارتمان کوچک زندگی کنم و با چند نفر دیگر هم خانه باشم. متوجه شدم که مسئله جدی‌تر از آن چیزی است که تصور می‌کردم. پس از آن با دوستی که پیشنهاد ساخت این فیلم را مطرح کرده بود، تماس گرفتم و گفتم که من فیلم را می‌سازم و هر چه دلم بخواهد را در آن می‌گویم. او نیز پذیرفت که هر چه بخواهم بگوید، و سپس این پیشنهاد به آقای حمیدی مقدم منتقل شد و ایشان نیز با کمال محبت از این کار حمایت کردند.
وی ادامه داد: به این ترتیب، این تجربه زیستی فردی در محدوده جغرافیایی ایران مستند شده است. از شرق تا غرب و جنوب سفرهایی انجام شد و تحقیقات قابل توجهی، چه از طریق منابع کتابخانه‌ای و چه میدانی، انجام گردید. اما هدف نهایی این بود که این یافته‌ها به گوش مسئولان برسد و به همین خاطر در ابتدا جایزه‌ام را نگرفتم و هنوز هم نمی‌دانم که آیا دولت قبلی یا دولت فعلی به بحران بزرگی که در حال حاضر وجود دارد آگاهی دارند یا خیر. متأسفانه، فراموشی و غفلت بر تمام امور ما حاکم است.
اما همان‌طور که دوستانی که به ما برای تأمین مالی کمک کردند گفتند، اگر این مستند بتواند حتی یک نفر را به فکر وادارد و به تأمل وادارد، کافی است. امیدوارم کسانی که در اینجا حضور دارند، به سالمندی خود فکر کنند و نسبت به آن نگران شوند.
مجید دوخته‌چی‌زاده، تهیه‌کننده فیلم نیز در بخش دیگری از مراسم تأکید کرد: در واقع، اگر بخواهیم عمیق‌تر به این موضوع نگاه کنیم، این اثر درد و دل شخصی همه ماست؛ یک واقعیت برملا که ما سعی داریم آن را پنهان کنیم و از بین ببریم، اما با پاک کردن صورت مسئله هیچ تغییری در واقعیت ایجاد نمی‌شود. این مسئله مانند یک گلوله برفی است که از یک نقطه کوچک آغاز می‌شود و به تدریج تبدیل به بهمنی بزرگ می‌شود که از روی ما عبور کرده و اینک نیز بر ما اثر گذاشته است؛ به این معنا که دیگر فرصت چندانی نداریم. موضوعاتی که آقای حقیقی به آن‌ها اشاره کردند، نظیر آب، فرونشست زمین و … نیز خطرناک و تهدیدآمیز برای کشور هستند. متأسفانه کشور درگیر مسائل متعدد است و به موضوعات بسیار مهمی که آینده کشور و تمدن را در خطر می‌افکند، کمتر توجه می‌شود.
وی افزود: واقعاً انتظار داشتیم پس از تولید این فیلم، صداوسیما حتی اگر ناچار هم بود، آن را از ما بگیرد و پخش کند. اما حتی آن را پخش نکردند. اکنون با اینکه بزرگان در حال کار بر روی فیلم برای ساخت یک سریال هستند و این بزرگ‌ترین خبر خوشی بود که برای من حاصل شد، چون بسیار می‌خواستم این فیلم به نتیجه برسد. هدف این فیلم هرگز اقتصادی نبود؛ بلکه این فیلم برای آگاهی بخشی ساخته شده که مردم ببینند و آگاه شوند. حال اگر بگوییم فقط مسئولان باید این فیلم را ببینند، یا وزرای تعاون و رفاه باید آن را مشاهده کنند، اینها اهداف فرعی هستند، زیرا وظیفه آنان است که این فیلم و امثالش را تماشا کنند. این فیلم پشتوانه تحقیقاتی دارد. شش ماه وقت برای تحقیق صرف شده است و پژوهشگران دانشگاهی نیز بر روی موضوع کار کرده‌اند و نزدیک به سیصد تا چهارصد صفحه مطلب برای آن نوشته شده است. بنابراین، این پروژه واقعاً کار قلبی بوده است. آقای حقیقی با تمام وجودشان بر روی این پروژه کار کردند و فکر می‌کنم نزدیک به دو سال و نیم زمان برد.
وی در ادامه «بحران خاموش» را مستندی واقعی و بی‌نظیر دانست و تصریح کرد: در این اثر با یک واقعیت بسیار تلخ و عریان روبرو هستیم. در خلال فرآیند ساخت، تلاش شده که نقاط تند و حساس موضوع تا حدی نرم شوند تا فیلم برای تماشاگر قابل دیدن‌تر باشد. برخی از این موارد حتی ممکن است کمی زیبا و ملایم شده باشد تا شدت آن کمتر به چشم بیاید، چرا که بسیاری از کلمات تند از فیلم حذف شده‌اند و این فیلم واقعاً ظرفیت بیشتری برای تند شدن داشت اما این چنین نشد.
پس از پایان جلسه نقد و بررسی، محمد حمیدی مقدم، مدیرعامل مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی با تقدیر از محمدحسین حقیقی و مجید دوخته‌چی‌زاده، گفت:
موضوعی در عرصه فیلم مستند وجود دارد که فیلم مستند باید برای چه مخاطبی مفید است و آیا واقعاً تأثیرگذار است یا خیر؟ من خوشحالم که در مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، در این مدت که در خدمت شما هستیم، چنین فیلمی به تولید رسیده است. برخی فیلم‌ها همواره در مناسبت‌های مختلف مطرح می‌شوند، اما اینکه یک فیلم مستند بر مبنای عشق و تجربه زیسته ساخته شده باشد، موجب ماندگاری آن می‌شود. جشنواره‌ها می‌آیند و می‌روند و بسیار اهمیتی ندارد که در جشنواره‌ها جوایزی کسب کنند، اما برخی فیلم‌ها در جامعه ریشه‌دار می‌شوند.
وی افزود: آقای حقیقی استاد و پیشکسوت ما و بنیان‌گذار مرکز گسترش هستند که در بنیاد سینمای فارابی حضور داشته و سال‌ها در سیاست‌گذاری سینما مشغول بوده‌اند و آقای دوخته‌چی‌زاده نیز از هنرمندان و عکاسان بااستعداد در حوزه عکاسی هستند. کسی که در حوزه نشر و تبلیغات فعالیت دارد و به نوعی می‌توان گفت که ارتباطی با سینمای مستند ندارد. اما آقای حقیقی از زمان جشنواره کرونا که افتخار داوری بخش آوینی را داشتند، بیان کرده بودند که مستندها انرژی و هیجانی را در من برانگیختند. در همان زمان بود که در داوری با کار آقای فرشاد اکتسابی، یکی از بهترین فیلم‌سازان مستند ما آشنا شدند و این آشنایی باعث شد که آقای اکتسابی مانند تدوین‌گر این فیلم مشغول به کار شود. مستند به آدمی دغدغه‌مند نیاز دارد. آقای دوخته‌چی‌زاده فردی بود که دغدغه داشت و آمد، انرژی گذاشت و منابع مالی را پیوند داد و آقای حقیقی نیز خارج از روال معمول خود، به تبیین مسئله پرداختند. یعنی پس از آن جشنواره گفتند: «من می‌خواهم یک مستند بسازم.»
مستند «بحران خاموش» که توسط مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی تولید شده، به بررسی بحران میانسالی در ایران می‌پردازد. احمد امینی، لادن طاهری، علی اکبر ثقفی، محمد داوودی، فرشاد اکتسابی، هومن مرادی کرمانی، مسعود سفلایی، شهنام صفاجو، شیرین نادری، محدثه واعظی‌پور، سیدمهدی دزفولی و … از جمله حاضران در این مراسم بودند.
۵۹۲۴۴
