آیا کالابرگ‌ها از سیستم دهک‌بندی خارج می‌شوند؟ این شاخص‌ها مشخص می‌کنند که چه کسانی واجد شرایط دریافت کالابرگ هستند
اقتصاد۲۴- دولت هم اکنون در آستانه آغاز مرحله‌ای جدید از پشتیبانی معیشتی و افزایش اعتبار کالابرگ قرار دارد و گمان می‌رود که این برنامه از ۱۵ مهر ماه اجرایی شود. در این میان، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی از تغییر در الگوی شناسایی خانوارها و دور شدن از مدل دهک‌بندی سنتی خبر داده است؛ این تحول به این صورت خواهد بود که خانوارها نه صرفاً بر مبنای یک «دهک» بلکه با استناد به مجموعه‌ای از شاخص‌های مربوط به درآمد و دارایی به گروه‌های مختلف وسع تقسیم خواهند شد. در همین راستا، وزیر اقتصاد اعلام کرده است که حدود ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر برای دریافت اعتبار بیشتر کالابرگ شناسایی شده‌اند، هرچند که میزان نهایی افزایش اعتبار و زمان اجرایی دقیق آن هنوز به تأمین منابع مالی بستگی دارد.
پایان نظام دهک‌بندی برای کالابرگ
احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در تشریح الگوی جدید شناسایی مشمولان حمایت‌های معیشتی اظهار کرده است که مدل دهک‌بندی به شکل قبلی دیگر اساس این سیاست نخواهد بود و به جای آن، ارزیابی سطح وسع خانوارها مدنظر قرار خواهد گرفت.
به گفته میدری، دهک‌بندی در اصل ابزاری تحلیلی است و در روش جدید، دولت می‌کوشد تا اطلاعات مربوط به وضعیت اقتصادی خانوارها را از منابع گوناگون جمع‌آوری کند. در این مدل، جامعه به سه گروه با وسع کم، متوسط و زیاد تقسیم می‌شود و از مجموعه‌ای از شاخص‌ها برای تعیین موقعیت اقتصادی افراد استفاده خواهد شد.
این تغییر در حالی مطرح گردیده که طی سال‌های اخیر، دهک‌بندی یکی از معیارهای کلیدی دولت برای توزیع یا قطع یارانه‌ها بوده است؛ روشی که گاه با نارضایتی خانوارهایی روبرو می‌شد که بر اساس شرایط واقعی درآمد و هزینه‌های خود، خود را در دهک مشخصی نمی‌یافتند.
تردیدها درباره دقت دهک خانواده‌ها
میدری درباره منطق تغییر فوق توضیحات بیشتری ارائه داده و عنوان کرده که وقتی به یک نفر گفته می‌شود که در دهک پنجم قرار دارد، مشخص نیست این رتبه‌بندی تا چه حد برای او قابل درک و فهم است. در الگوی جدید، به جای تمرکز صرف بر رتبه خانوار در میان کل جمعیت، قرار است معیارهایی واضح‌تر درباره درآمد و دارایی مدنظر قرار گیرد. به این ترتیب، خانوارها با استفاده از مجموعه‌ای از شاخص‌ها مورد ارزیابی قرار می‌گیرند و نتایج بررسی‌ها می‌تواند مشخص کند که یک خانوار در کدام گروه یعنی وسع پایین، متوسط یا بالا طبقه‌بندی می‌شود.
در این فرآیند، اطلاعات وزارت اقتصاد، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سایر نهادهای اجرایی جمع‌آوری خواهد شد و بخش فناوری اطلاعات این پروژه نیز با همکاری وزارت ارتباطات پیگیری می‌گردد. همچنین قرار بر این است که امکان خوداظهاری برای خانوارها مهیا شود تا افراد بتوانند اطلاعات لازم را ارائه دهند. این روش تغییرات فلسفی را به همراه دارد؛ زیرا حمایت‌های جدید به جای اینکه صرفاً به یک رتبه آماری در جدول دهک‌ها وابسته باشد، به مجموعه‌ای از اطلاعات اقتصادی خانوار متصل خواهند شد.
۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر در فهرست شناسایی برای اعتبار بیشتر
در عین حال، سیدعلی مدنی‌زاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی، اعلام کرده است که دولت حدود ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر را برای دریافت اعتبار بیشتر کالابرگ شناسایی کرده است.
براساس توضیحات او، در فرآیند شناسایی گروه هدف، هم سطح درآمد و هم برخی شاخص‌های دارایی نظیر مالکیت ملک و خودرو مورد توجه واقع شده است. با این حال، رقم نهایی افزایش اعتبار کالابرگ هنوز به‌طور رسمی اعلام نشده و به تصمیم گیری در خصوص منابع و روش اجرایی نیاز دارد.
بیشتر بخوانید: یارانه بگیران بخوانند؛ تغییر دهک‌بندی خانوارها در مهر ۱۴۰۵/ این افراد منتظر افزایش کالابرگ باشند
این اظهارات نشان می‌دهند که افزایش اعتبار کالابرگ لزوماً قرار نیست برای همه دریافت‌کنندگان فعلی به یک میزان انجام شود، بلکه دولت در حال طراحی سیستمی است که در آن حمایتها بیشتر به گروه‌های هدف اختصاص یابد.
به واقع، در مدل جدید دو موضوع از یکدیگر تفکیک خواهد شد: اصل استفاده از کالابرگ و میزان حمایت اضافی برای گروه‌های هدف؛ از این رو، ممکن است تمام خانوارهای مشمول کالابرگ الزاماً از افزایش اعتبار جدید به یک اندازه برخوردار نشوند.
افزایش ۵۰ درصدی هنوز در حال بررسی است
در کنار مباحث مربوط به تغییر نظام شناسایی، مسئله اصلی دیگری که مطرح است، میزان افزایش اعتبار کالابرگ است. میدری اظهار کرده که بانک مرکزی افزایش ۵۰ درصدی اعتبار کالابرگ را پیشنهاد داده، اما مدنی‌زاده، وزیر اقتصاد، این افزایش را معادل ۳۰۰ هزار تومان یعنی ۳۰ درصد اعلام کرده است که زمان دقیق اجرایی آن هنوز مشخص نیست. به گفته وزیر رفاه، دولت اولویت خود را به افزایش حمایت از اقشار نیازمند اختصاص داده و به این منظور جلساتی با رئیس‌کل بانک مرکزی، رئیس سازمان برنامه و بودجه و وزیر اقتصاد برگزار شده است.
مسئله کلیدی در این خصوص، تأمین منابع مالی است که سازمان برنامه و بودجه وظیفه هماهنگی در این ارتباط را بر عهده دارد. میدری اشاره کرده که دولت تلاش می‌کند تا افزایش اعتبار کالابرگ برای اقشار هدف از ۱۵ مهرماه آغاز شود؛ با این حال، این تاریخ به معنای اجرای قطعاً مصوب نشده و به تأمین منابع و تصمیم نهایی دولت بستگی دارد.
چرا دولت از سیستم دهک‌بندی دور می‌شود؟
تحولات در شیوه شناسایی مشمولان می‌تواند به عنوان تلاشی برای هدفمندتر کردن حمایت‌های معیشتی در نظر گرفته شود. در نظام دهک‌بندی، خانوارها نسبت به یکدیگر رتبه‌بندی می‌شوند؛ اما در الگوی جدید، تأکید بیشتری بر مجموعه‌ای از شاخص‌های درآمد و دارایی خواهد بود. این تفاوت بدین جهت حائز اهمیت است که ممکن است دو خانوار در یک دهک قرار داشته باشند، اما در زمینه درآمد، دارایی، مالکیت مسکن یا خودرو و دیگر شاخص‌های اقتصادی تفاوت‌های معناداری با یکدیگر داشته باشند.
دولت در حال حاضر می‌خواهد با جمع‌آوری داده‌های نهادهای مختلف، تصویر واضح‌تری از وضعیت اقتصادی خانوارها ترسیم کند. البته موفقیت این شیوه بستگی به کیفیت داده‌ها، به‌روز شدن اطلاعات و دقت معیارهای مورد استفاده خواهد داشت. همچنین، ورود خوداظهاری به فرآیند می‌تواند امکان اصلاح اطلاعات خانوارها را فراهم سازد، هرچند که شیوه بررسی و راستی‌آزمایی اطلاعات ارائه‌شده از اهمیت بسزایی برخوردار خواهد بود.
حمایت از مصرف‌کننده و تولیدکننده
میدری همچنین با اشاره به تجربیات کشورهای دیگر، کالابرگ را سیاستی مختص ایران ندانسته و هدف از آن را حمایت همزمان از مصرف‌کننده و تولیدکننده ذکر کرده است. از نظر دولت، کالابرگ می‌تواند در شرایطی که قیمت کالاهای اساسی افزایش یافته، بخشی از قدرت خرید خانوارهای نیازمند را محفوظ نگه دارد و همچنین تقاضا برای کالاهای مشخص را به سمت تولیدکنندگان و شبکه عرضه سوق دهد.
با این حال، در شرایط کنونی اقتصاد کشور، مسئله اصلی همچنان تأمین منابع پایدار برای اجرای این سیاست است. به همین دلیل حتی اگر افزایش ۵۰ درصدی اعتبار به‌عنوان یکی از گزینه‌های مطرح شده مورد توجه قرار گرفته باشد، اجرای آن به تصمیم نهایی درباره منابع مالی وابسته خواهد بود.
حمایت بیشتر با جامعه هدف محدودتر؟
جمع‌بندی اظهارات دو وزیر نشان‌دهنده حرکت دولت به سمت الگویی است که جایگزین اتکای کامل به دهک‌های درآمدی، گروه‌های هدف بر اساس ترکیبی از درآمد و دارایی شناسایی شوند.
مدنی‌زاده درباره شناسایی ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر برای احتمال افزایش اعتبار سخن گفته و میدری نیز به تقسیم جامعه به سه گروه با وسع پایین، متوسط و بالا اشاره کرده است. بنابراین، در صورت نهایی شدن این رویکرد، مرحله جدید کالابرگ می‌تواند تفاوت‌های بیشتری در میزان حمایت از گروه‌های مختلف ایجاب کند.
منبع: ایسنا
