بریتانیا برای ساخت تراشههای هوش مصنوعی به بازسازی صنعت سختافزار نیاز دارد
بریتانیا برای آنکه از موج هوش مصنوعی فقط بهعنوان مصرفکنندهٔ خدمات شرکتهای خارجی استفاده نکند، باید بخش سختافزار خود را تقویت کند. گزارش تازهٔ مؤسسهٔ تونی بلر با عنوان «سختافزار سخت، قدرت سخت» هشدار میدهد که تمرکز کشور بر نرمافزار و سرمایهگذاری خطرپذیر، بدون ساخت تراشه، تجهیزات انرژی و سامانههای محاسباتی، در بلندمدت کافی نخواهد بود. بحث اصلی گزارش این نیست که بریتانیا باید در همهٔ زنجیرهٔ تولید تراشه با آسیا و آمریکا رقابت کند؛ مسئله این است که کشور باید در بخشهای حیاتی توان طراحی، ساخت و تأمین داشته باشد.
چرا شکاف سختافزاری اهمیت پیدا کرده است؟
رشد مدلهای هوش مصنوعی، تقاضا برای پردازندههای تخصصی، حافظه، شبکهٔ پرسرعت و برق پایدار را افزایش داده است. هر برنامهٔ هوشمند فقط به کد و الگوریتم وابسته نیست. مدل باید روی سرورهایی آموزش ببیند که صدها یا هزاران تراشه دارند و پس از آموزش نیز برای پاسخگویی به کاربران به مراکز داده نیاز است. اگر کشوری در این لایههای فیزیکی حضور نداشته باشد، به تصمیم شرکتهای خارجی، ظرفیت واردات و قیمت جهانی تجهیزات وابسته میماند.
این وابستگی در زمان کمبود تراشه یا افزایش ناگهانی تقاضا آشکارتر میشود. استارتاپی که ایدهٔ خوبی دارد ممکن است نتواند بهموقع به پردازنده دسترسی پیدا کند. مرکز دادهای که برق کافی ندارد، حتی با بهترین مدل نرمافزاری نمیتواند رشد کند. بنابراین، رقابت هوش مصنوعی بهتدریج از آزمایشگاههای نرمافزار به کارخانهها، شبکهٔ برق و زنجیرهٔ تأمین مواد اولیه کشیده میشود.
سرمایهگذاری بریتانیا بیشتر کجا رفته است؟
بریتانیا در جذب سرمایهٔ خطرپذیر جایگاه مهمی در جهان دارد، اما بخش بزرگی از این سرمایه به نرمافزار اختصاص یافته است. ساخت تراشه و تجهیزات پیشرفته، دورهٔ بازگشت سرمایهٔ طولانیتر، هزینهٔ آزمایش بیشتر و ریسک فنی بالاتری دارد. سرمایهگذارانی که به رشد سریع یک برنامهٔ اینترنتی عادت کردهاند، ممکن است برای تأمین مالی کارخانه یا طراحی یک پردازندهٔ جدید صبر کافی نداشته باشند.
گزارش مؤسسهٔ تونی بلر پیشنهاد میکند دولت از ابزارهای مالی عمومی برای پرکردن این شکاف استفاده کند. این حمایت میتواند شکل وام، تضمین خرید، سرمایهگذاری مشترک، اعتبار مالیاتی یا تأمین هزینهٔ آزمایش نمونههای اولیه داشته باشد. هدف چنین سیاستی نباید انتخاب یک شرکت برنده از پشت میز دولت باشد؛ بهتر است زیرساختی ایجاد شود که چندین تیم مهندسی بتوانند ایدهٔ خود را آزمایش کنند و شرکتهای موفق بعداً سرمایهٔ خصوصی جذب کنند.
برنامهٔ ۱٫۱ میلیارد پوندی دولت
دولت بریتانیا پیشتر از برنامهای ۱٫۱ میلیارد پوندی برای سختافزار هوش مصنوعی خبر داده است. بخش بزرگی از این طرح به ساخت یک ابررایانهٔ ملی اختصاص دارد. دولت همچنین برای خرید تراشههای نسل جدید و پشتیبانی از شرکتهایی که طراحیهای نو ارائه میکنند بودجه در نظر گرفته است. برنامهٔ دیگری برای طراحی، توسعه و آزمایش تراشههای جدید نیز پیشبینی شده و بخش جداگانهای به آموزش مهندسان، تکنسینها و پژوهشگران اختصاص دارد.
منطق این طرح آن است که بریتانیا فقط مصرفکنندهٔ تراشههای آماده نباشد. حتی اگر تولید انبوه در کشور انجام نشود، توان طراحی معماری، ساخت نمونه، آزمایش مصرف انرژی و توسعهٔ نرمافزار نزدیک به سختافزار میتواند ارزش اقتصادی ایجاد کند. شرکتهای بریتانیایی در حوزههایی مانند طراحی مدار، محاسبات کممصرف، فوتونیک و زیرساخت ابری تجربه دارند؛ چالش، پیوند دادن این تواناییها به بازار واقعی است.
سهم تولید در اقتصاد
گزارش میگوید سهم تولید از ارزش افزودهٔ اقتصاد بریتانیا باید از حدود هشت درصد به ۱۰ درصد در سالهای آینده برسد و در مرحلهای بعدی به ۱۲ تا ۱۴ درصد نزدیک شود. چنین هدفی فقط به کارخانهٔ تراشه مربوط نیست. تولید مواد پیشرفته، تجهیزات خنککننده، سامانههای برق، دستگاههای اندازهگیری و ابزارهای رباتیک هم بخشی از اکوسیستم سختافزار هستند. اگر شرکتهای کوچک بتوانند در این زنجیره سفارش بگیرند، سرمایهگذاری دولتی اثر گستردهتری از یک پروژهٔ منفرد خواهد داشت.
افزایش تولید داخلی همچنین به معنای ایجاد شغلهایی متفاوت از مشاغل معمول فناوری است. مهندس فرایند، متخصص مواد، تکنسین اتاق تمیز، طراح سیستم قدرت و کارشناس کنترل کیفیت همگی در صنعت تراشه نقش دارند. آموزش این نیروها زمان میبرد و نمیتوان آن را با یک دورهٔ کوتاه برنامهنویسی جایگزین کرد. به همین دلیل، گزارش بر همکاری دانشگاه، صنعت و دولت تأکید دارد.
انرژی؛ گلوگاه فراموششده
مراکز دادهٔ هوش مصنوعی برق زیادی مصرف میکنند و برای کارکرد پایدار به شبکهای مطمئن نیاز دارند. بریتانیا ممکن است در طراحی تراشه یا تولید نرمافزار موفق باشد، اما اگر قیمت برق بالا باشد یا اتصال مراکز داده به شبکه با تأخیر انجام شود، توسعهٔ ظرفیت محاسباتی محدود خواهد شد. ساخت نیروگاه یا کابل انتقال نیز به اندازهٔ خرید سرور اهمیت پیدا میکند.
سیاست سختافزار باید بنابراین با برنامهٔ انرژی، مجوز ساختوساز و توسعهٔ شبکهٔ ارتباطی هماهنگ باشد. یک مرکز داده نمیتواند فقط با وعدهٔ سرمایهگذاری ساخته شود؛ باید مکان مناسب، آب یا سامانهٔ خنکسازی، ظرفیت برق و مسیرهای ارتباطی داشته باشد. بیتوجهی به این جزئیات ممکن است باعث شود بودجه صرف خرید تجهیزاتی شود که امکان استفادهٔ کامل از آنها وجود ندارد.
آیا بریتانیا میتواند با غولهای تراشه رقابت کند؟
رقابت مستقیم با بزرگترین تولیدکنندگان آسیایی و آمریکایی واقعبینانه نیست. آن شرکتها دههها تجربه، کارخانههای عظیم و شبکهٔ تأمین گسترده دارند. راهبرد مناسبتر، تمرکز بر بخشهایی است که بریتانیا در آنها مزیت علمی یا تجاری دارد. تراشههای کممصرف برای لبهٔ شبکه، طراحیهای ویژه برای پژوهش علمی، سامانههای فوتونیک، امنیت سختافزاری و ابزارهای آزمون میتوانند حوزههای قابلدسترستری باشند.
بریتانیا همچنین میتواند از قدرت دانشگاهها و بازار خدمات حرفهای خود استفاده کند. شرکتهای جهانی برای آزمایش معماریهای جدید به نیروی پژوهشی، حقوق مالکیت فکری و محیط قانونی روشن نیاز دارند. اگر نتیجهٔ پژوهش به نمونهٔ قابلفروش تبدیل شود، دولت باید مسیر قراردادهای اولیه و خرید عمومی را نیز آسان کند. بسیاری از فناوریهای سخت در مرحلهٔ نخست مشتری بزرگی ندارند و بدون یک سفارش مرجع، به مرحلهٔ تولید نمیرسند.
ریسکهای اجرای طرح
سرمایهگذاری دولتی در سختافزار با خطر هدررفت منابع، تغییر اولویت سیاسی و شکست پروژههای فنی همراه است. برای کاهش این ریسک، حمایت باید مرحلهای و مشروط به نتیجه باشد. شرکت باید در هر مرحله نشان دهد نمونهٔ ساختهشده چه عملکردی دارد، مصرف انرژی چقدر است و آیا مشتری واقعی برای آن وجود دارد. شفافیت قراردادها و ارزیابی مستقل نیز مانع آن میشود که بودجه فقط به شرکتهای بزرگ برسد.
در نهایت، بحث سختافزار هوش مصنوعی دربارهٔ خودکفایی کامل نیست؛ دربارهٔ داشتن گزینههای بیشتر است. کشوری که بخشی از دانش و ظرفیت فیزیکی را در اختیار دارد، در مذاکره با تأمینکنندگان خارجی دست بازتری خواهد داشت و در زمان بحران سریعتر واکنش نشان میدهد. اگر بریتانیا برنامهٔ ۱٫۱ میلیارد پوندی خود را با آموزش، انرژی و سفارش واقعی همراه کند، میتواند از مصرفکنندهٔ فناوری به یکی از سازندگان بخشهای تخصصی زنجیرهٔ هوش مصنوعی تبدیل شود.
منبع: Tony Blair Institute
