حزب نتانیاهو در انتخابات آینده به اکثریت نخواهد رسید، اما جانشین او چه تفاوتهایی در سیاستهای اسرائیل به وجود خواهد آورد؟
روزنامه اعتماد بیان کرد: موضوع حائز اهمیت تنها در مورد ماندن یا رفتن بنیامین نتانیاهو خلاصه نمیشود، بلکه مسئله اساسی به بافت دولت، ماهیت قدرت و آینده نظم داخلی اسراییل مربوط است.
در مقایسه با دهههای گذشته، سیاستهای اسراییل دیگر با دوگانه سنتی «چپ و راست» تحلیل نمیشود. تقریباً جریان موسوم به «چپ صهیونیستی» به کلی از بین رفته و پروژه سازش که پس از توافق اسلو محور رقابتهای سیاسی بوده، امروزه جای خود را به یک توافق فراگیرتر در زمینه مدیریت امنیتی منازعه فلسطین داده است.
رقابتهای کنونی در واقع در میان دو نوع راست قابل مشاهده است: راست دینی-ایدئولوژیک و راست امنیتی-نهادی.
بر پایه آخرین نظرسنجیها تا پایان ژوئن ۲۰۲۶، حزب لیکود به رهبری نتانیاهو حدود ۲۴ کرسی را به خود اختصاص میدهد، در حالی که حزب «یاشار» به رهبری گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد ارتش، حدود ۲۲ کرسی به دست میآورد. ائتلاف نفتالی بنت و یاییر لاپید نیز نزدیک به ۱۷ کرسی را خواهد داشت و احزاب عربی بهطور مجموع حدود ۱۰ کرسی کسب میکنند. با این وجود، نه اردوگاه نتانیاهو و نه اپوزیسیون قادر به دستیابی به اکثریت مستقل ۶۱ کرسی نخواهند بود. این موضوع احتمال تداوم بنبست سیاسی و حتی تکرار انتخابات را بیشتر کرده است.
اهمیت این اعداد تنها در توازن پارلمانی نیست. نکته مهمتر، افت تدریجی اقتدار سیاسی نتانیاهو است. اگرچه لیکود هنوز بزرگترین حزب اسراییل باقی مانده، اما تصویر نتانیاهو به عنوان «رهبر بینظیر» بهوضوح آسیبدیده است؛ بهویژه پس از وقوع بحرانهای امنیتی، بروز شکافهای اجتماعی و تنشهای فزاینده داخلی. در مقابل، رشد گادی آیزنکوت نشاندهنده بازگشت نهاد امنیتی به کانون سیاست اسراییل است. جامعه اسراییل معمولاً در شرایط بحرانی به شخصیتهای نظامی تمایل پیدا میکند؛ افرادی که بهزعم افکار عمومی، میتوانند میان نیازهای امنیتی و الزامات روابط خارجی توازن برقرار کنند.
با این حال، اختلاف میان نتانیاهو و رقبای او بیشتر به شیوه اداره دولت مربوط میشود تا به ذات پروژه صهیونیستی. تقریباً تمامی جریانهای اصلی یهودی در اسراییل، بر چند اصل تعیینکننده توافق نظر دارند: مخالفت با تشکیل دولت مستقل فلسطینی، حفظ برتری امنیتی اسراییل و مقابله با نفوذ منطقهای ایران.
تفاوت اصلی در رویکردهاست. راست مذهبی حاکم در صدد گسترش سریع شهرکسازی، تقویت هویت دینی دولت، محدود کردن اختیارات دستگاه قضایی و حفظ معافیت نظامی حریدیهاست. در مقابل، جریان امنیتی-نهادی بر این باور است که ادامه این سیاستها ممکن است انسجام داخلی اسراییل را تهدید کند و روابط تلآویو با غرب، به ویژه ایالات متحده را به مرحلهای پرهزینه وارد کند.
در این بستر، موضوع خدمت سربازی حریدیها به یکی از مهمترین خطوط شکاف در جامعه اسراییل تبدیل شده است. برای بخش سکولار و طبقه متوسط، استمرار معافیت مذهبی در شرایط جنگ و بحران امنیتی به تدریج غیرقابل قبول شده است.
در خصوص مسئله فلسطین نیز هیچ تغییر بنیادی مشاهده نمیشود. حتی احزاب میانهرو اسراییل دیگر از روند صلح به معنای سنتی آن سخن نمیگویند. مفهوم غالب، «مدیریت منازعه» است نه حل آن. بنابراین، تغییر احتمالی دولت لزوماً به معنای تحول در راهبرد اسراییل در قبال فلسطینیها نخواهد بود، بلکه بیشتر مربوط به تغییر در لحن، سرعت و نحوه مدیریت بحران است.
یکی دیگر از جنبههای حیاتی انتخابات آینده، روابط با ایالات متحده به شمار میآید. تمامی جریانهای اسراییلی ایالات متحده را شریک راهبردی اصلی خود میدانند، اما در خصوص نحوه تعامل با واشنگتن اختلاف نظر دارند.
نتانیاهو و همپیمانانش رویکردی خصمانهتر در برابر فشارهای ایالات متحده اتخاذ کردهاند، به ویژه در مسائل مرتبط با ایران و شهرکسازی، در حالی که جریان امنیتی اسراییل بر اهمیت بازسازی هماهنگی با واشنگتن تأکید دارند.
احزاب عربی نیز ممکن است بار دیگر نقش «تعیینکننده» را ایفا کنند. با اینکه این احزاب به احتمال زیاد حدود ۱۰ کرسی به دست خواهند آورد، بخش زیادی از جریانهای صهیونیستی هنوز هم از اتکای علنی به حمایت عربی هراس دارند؛ موضوعی که بهوضوح محدودیتهای ساختاری مشارکت سیاسی عربها در اسراییل را نمایان میسازد.
در مجموع، اسراییل وارد مرحلهای شده است که بحران آن صرفاً به یک دولت یا یک رهبر ختم نمیشود. شکاف میان اسراییل سکولار و مذهبی، اختلافات میان نهاد امنیتی و جریان ایدئولوژیک و تنش میان الزامات بینالمللی و پروژه راست افراطی همه نشاندهنده این واقعیت هستند که انتخابات کنست بیستوششم بیشتر از اینکه رقابتی حزبی باشد، نمایانگر ورود اسراییل به دور جدیدی از بحران هویت و الگوی حکمرانی است. در چنین وضعیتی، حتی اگر نتانیاهو کنار برود، بعید به نظر میرسد که جهتگیری کلی اسراییل دستخوش تغییرات عمدهای گردد. مسئله حائز اهمیت دیگر این نیست که چه کسی پیروز میشود، بلکه این است که اسراییل در آینده تحت کدام نسخه از راست مدیریت خواهد شد: راست ایدئولوژیک و تهاجمی یا راست امنیتی و عملگرا.
23302
