تاریخچه تیم ملی در جام جهانی؛ افسوس از جوانگرایی
نکته قابل تأمل درباره لیست تیم ملی ایران برای جام جهانی، میانگین سنی بالای بازیکنان است.
در همه نقاط جهان، هنگامی که لیست تیم ملی منتشر میشود، بحثها به سمت وجود یا عدم وجود بازیکنان میچرخد. این که چه کسی باید در ترکیب میبود و چه کسی نباید، به یکی از موضوعات اصلی تبدیل میشود. اما در ایران، وضعیت کمی متفاوت است.
هر بار که لیست تیم ملی روی خروجی قرار میگیرد، به سرعت نگاهها به سمت تقویم و ماشین حساب معطوف میشود تا میانگین سنی بازیکنان را محاسبه کنند و ببینند تیم ملی ما در کجا قرار گرفته و چه اندازه پیرتر شده است! حتی در زمان حضور امیر قلعهنویی که به شعار جوانگرایی تکیه داشت، این روند نه تنها متوقف نشد بلکه بدتر از قبل هم شد.
به عقیده برخی، آمار و اعداد ممکن است بهترین داوران باشند، زیرا بدون هیچگونه احساس و عاطفهای قضاوت میکنند. با نگاهی به حضور ایران در ادوار مختلف جام جهانی و مقایسه جوانترین و پیرترین بازیکن در هر تیم، به وضوح میتوان دید که فوتبال ملی ما در پنجاه سال اخیر، چه روندی را به خود دیده است.
در جام جهانی ۱۹۷۸ آرژانتین، حشمت مهاجرانی که خود از تیم ملی جوانان به بزرگسالان صعود کرده بود و جوانان را نیز با خود به تیم ملی آورد، بدون هرگونه تظاهر به جوانگرایی، میانگین سنی پایینترین تاریخ فوتبال ایران در مسابقات جام جهانی را رقم زد. در تیم او، ابراهیم قاسم پور -متولد ۲۰ شهریور ۱۳۳۶- با ۲۰ سال و ۹ ماه، جوانترین بازیکن فیکس در میدان بود و علی پروین به عنوان کاپیتان -متولد ۲۰ مهر ۱۳۲۵- با ۳۱ سال و ۸ ماه سن، مسنترین نماینده ما را تشکیل میداد.
تیم ملی ایران در جام جهانی ۱۹۷۸
در جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه که نخستین صعود ما بعد از انقلاب اسلامی به حساب میآمد، ایویچ تیم را شکل داد. در این تیم، مهدی مهدوی کیا -متولد دوم مرداد ۱۳۵۶- با ۲۰ سال و ۱۰ ماه، جوانترین بازیکن و نادر محمدخانی -متولد اول شهریور ۱۳۴۲- با ۳۴ سال و ۹ ماه، مسنترین بازیکن، هر دو در ترکیب اصلی قرار داشتند.
تیم ملی ایران در جام جهانی ۱۹۹۸
در جام جهانی ۲۰۰۶، برانکو تیم را به آلمان کشاند و همچنین بر روی نیمکت نیز حضور داشت. جوانترین بازیکن تیم، حسین کعبی -متولد اول مهر ۱۳۶۴- با ۲۰ سال و ۸ ماه سن و علی دایی -متولد اول فروردین ۱۳۴۸- با ۳۷ سال و سه ماه به عنوان پیرترین بازیکن مشخص شده بودند.
تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۰۶
با ورود کارلوس کیروش، فرآیند تغییر نسل آغاز شد. نتیجۀ این روند، صعودهای مداوم به جام جهانی بود و در ۲۰۱۴ برزیل، جوانترین بازیکن تیم، علیرضا جهانبخش -متولد ۲۰ مرداد ۱۳۷۲- با ۲۰ سال و ۱۰ ماه سن و رحمان احمدی -متولد ۸ مرداد ۱۳۵۹- با ۳۳ سال و ۱۰ ماه به عنوان مسنترین بازیکن معرفی شد، هرچند که او در زمین بازی حضور نداشت.
تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۱۴
در جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه، کیروش لیست را بازنگری کرد و سعید عزت اللهی -متولد ۱۰ مهر ۱۳۷۵- به عنوان جوانترین بازیکن این دوره شناخته شد در حالی که مسعود شجاعی -متولد ۱۹ خرداد ۱۳۶۳- با ۳۴ سال، پیرترین بازیکن بود؛ در این دوره، کاپیتان تنها عضو تیم بود و در زمین بازی حضور نداشت.
تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۱۸
و اکنون به لیست امیر قلعهنویی برای جام جهانی ۲۰۲۶ در آمریکا نگاهی بیندازید؛ امیر محمد رزاقی نیا -متولد ۲۲ فروردین ۱۳۸۵- در سن ۲۰ سال و سه ماه، جوانترین بازیکن است و شجاع خلیلزاده -متولد ۲۴ اردیبهشت ۱۳۶۸- با ۳۷ سال و یک ماه، دوباره عنوان پیرترین بازیکن را به خود اختصاص داده که رکوردی بیسابقه در تاریخ فوتبال ایران و مسابقات جام جهانی محسوب میشود!
این آمار صرفاً به عنوان نمونه ذکر شده و میانگین سنی تیم ملی در اخبار منتشر گردیده است. اما برای استفاده از این آمار، دو نکته مهم لازم به ذکر است. نخست اینکه تمام ادوار حضور ایران در جام جهانی به جز دوره ۲۰۲۲ قطر، در خرداد ماه شمسی برگزار شده و سن بازیکنان بر همین اساس محاسبه میشود. یعنی خرداد ۱۳۵۷، خرداد ۱۳۷۷، خرداد ۱۳۸۵، خرداد ۱۳۹۳، خرداد ۱۳۹۷ و اکنون خرداد ۱۴۰۵ و تنها دوره پیشین در آذر ماه ۱۴۰۱ برگزار گردید.
نکته دوم این است که سن بازیکنان بر اساس مدارک رسمی نظیر شناسنامه و پاسپورت آنها محاسبه شده و همه میدانیم که بسیاری از این بازیکنان، شناسنامههای غیر واقعی دارند و به اصطلاح به سن صغرسنی دیده میشوند. به عنوان مثال، علی پروین متولد ۱۳۲۳، علی دایی ۱۳۴۷ و جواد نکونام ۱۳۵۶ هستند، اما برای آمار رسمی، باید به منابع معتبر استناد کرد.
