چگونه بورس ایران شکل گرفت/ این بلژیکی پیشتاز نخستین تحقیقات برای تأسیس بورس در ایران بود

اقتصاد ایران در سال‌های اخیر در جهت نهادینه شدن حرکت کرده است. نیاز به ساخت نهادهای مالی برای پشتیبانی از فعالان اقتصادی و تصمیم‌گیرندگان به وضوح احساس شده است و به همین خاطر، نخستین بانک‌های کشور از جمله بانک سپه و بانک ملی و همچنین اولین شرکت بیمه، یعنی شرکت سهامی بیمه ایران، در این دوران تأسیس گردیدند. به نظر می‌رسد به همین دلیل بود که فقدان بازار سرمایه محسوس بود. بررسی مدارک تاریخی نشان می‌دهد که اولین نظرات رسمی کتبی درباره ضرورت وجود بورس در تاریخ سی‌ام فروردین ۱۳۱۲ در مذاکرات مجلس شورای ملی ثبت شده است. زین‌العابدین رهنما در انتقاد از برنامه دولت آن زمان برای افزایش تعداد کارخانه‌ها خاطرنشان می‌کند که «آقایان مستحضرند که تشکیل شرکت، نخستین گامش، تشکیل بورس است. یک کشور که بورس نداشته باشد، شرکت‌ها در آنجا بسیار محو می‌شوند.»

لازم به ذکر است که قانون تجارت در سال ۱۳۱۱ و قانون مدنی در سال ۱۳۱۴ در ایران به تصویب رسید. این دو قانون به سازمان‌دهی روابط میان افراد در قراردادها و همچنین تعیین قواعدی برای شرکت‌ها کمک شایانی کردند. از سوی دیگر، بانک ملی بستری مناسب برای اجرای فعالیت‌های حرفه‌ای فراهم آورد. در کتاب تاریخ بازار سرمایه، نوشته علی سعیدی و شهلا کشاورزنژاد، اشاره شده است که در سال ۱۳۱۵ به درخواست دولت وقت، کارشناس بلژیکی به نام «وان لوترفیلد» مأمور گردید تا درباره‌ی تأسیس بورس در ایران تحقیقات لازم را انجام دهد. وی به کمک یک کارشناس هلندی تجربیاتی را جمع‌آوری کرد و پس از سپری شدن دو سال، طرحی دقیق برای تأسیس بورس ایران تنظیم شد. این اساسنامه اولیه بورس با همکاری کارشناسان بانک ملی ایران تهیه گردید. در حالی که گام‌های ابتدایی برای تأسیس بورس در ایران در حال برداشتن بود، مردم اصفهان با توجه به وجود چند کارخانه نساجی در منطقه خود، فرصت‌هایی برای سهامداری فراهم آوردند، اما داستان به گونه‌ای که انتظار می‌رفت پیش نرفت. نهم شهریور سال ۱۳۱۸، تمام پیش‌بینی‌ها به هم ریخت. جنگ جهانی دوم آغاز شد و تمامی طرح‌ها به حالت تعلیق درآمدند، حتی تأسیس بورس.

در سال ۱۳۳۳، هجده سال پس از شکل‌گیری ایده اولیه تأسیس بورس در ایران، اتاق بازرگانی وظیفه تأسیس بورس را بر عهده گرفت. این طرح و البته فراموشی آن ادامه یافت تا اینکه در سال ۱۳۳۷، رئیس اداره صادرات وزارت بازرگانی مجدداً از تأسیس بورس در ایران سخن گفت و تشکیل و نظارت بر آن را امری دولتی دانست.

 برای مطالعه‌ی کامل این گزارش، این‌جا را بخوانید.

۲۲۳۲۲۳