مدل نوین تسهیلات ازدواج؛ نقدی یا تجهیزات منزل؟ آیا بانکها همکاری خواهند کرد
در سالهای اخیر، وام ازدواج بهعنوان یکی از کلیدیترین ابزارهای حمایتی دولتی برای ترغیب جوانان به تشکیل خانواده، بیشتر به دلیل حاشیهها و چالشهای اجرایی از نقش اصلی خود دور شده است.
اگرچه هدف ابتدایی این تسهیلات، کاهش فشارهای مالی در آغاز زندگی مشترک است، اما تأخیر بسیاری از بانکها در پرداخت بهموقع و نیز محدودیتهای موجود در منابع قرضالحسنه و کمبود نظارت مؤثر از سوی بانک مرکزی، سبب شده تا صفهای طویل متقاضیان به یکی از مشکلات مزمن نظام بانکی تبدیل شود؛ معضلی که اکنون مجلس در حین بررسی بودجه سال آینده به دنبال راهحلی برای آن است.
صف وام ازدواج برای صدها هزار جوان
بر مبنای آمارهای رسمی بانک مرکزی، تا پایان دیماه امسال، بیش از ۵۴۳ هزار نفر در انتظار دریافت وام ازدواج هستند؛ عددی که نشان میدهد با وجود سپری شدن ده ماه از سال، نظام بانکی هنوز قادر به پاسخگویی به تقاضای موجود نیست. این صف طویل نهتنها موجب نارضایتی جوانان شده بلکه بسیاری از متقاضیان را به سال آینده میکشاند و فشار مضاعفی بر منابع سال آتی ایجاد میکند. در این راستا، چالش اصلی دیگر فقط «مقدار وام» نیست، بلکه کارایی سازوکار پرداخت و مدیریت این صفها به مسئلهای جدیتر تبدیل شده است.
آیا وام ازدواج ۵۰۰ میلیونی میشود؟
در این شرایط، تعیین تکلیف وام ازدواج در بودجه سال آتی به یکی از محورهای جنجالی در مجلس تبدیل شده است. در اواخر دیماه، سخنگوی کمیسیون فرهنگی مجلس از پیشنهادی خبر داد که طبق آن، وام ازدواج برای جوانان زیر ۲۵ سال از ۳۵۰ میلیون تومان به ۵۰۰ میلیون تومان و برای سایر متقاضیان از ۳۰۰ میلیون تومان به ۴۰۰ میلیون تومان افزایش یابد. اگرچه این پیشنهاد هنوز به تصویب نهایی نرسیده است، اما واکنشها حاکی از آن است که افزایش عددی وام، بدون اصلاح ساختار پرداخت، بهتنهایی قادر به حل مشکل صفها نخواهد بود.
دو پیشنهاد کمیسیون تلفیق برای تسهیل پرداخت وام ازدواج
در این راستا، کمیسیون تلفیق بودجه ۱۴۰۵ گام دیگری برداشته و سقف تسهیلات ازدواج و فرزندآوری را از ۲۷۰ همت در سال جاری به ۳۷۰ همت در سال آینده افزایش داده است؛ افزایشی ۱۰۰ همتی که به گفته نمایندگان، با هدف کاهش تعداد متقاضیان در صف و تسریع در پرداختها تدوین شده است. این تصمیم، اگرچه از نظر تأمین منابع امری قابل توجه به شمار میآید، اما موفقیت آن منوط به نظارت دقیق بر عملکرد بانکها و الزام آنان به رعایت تکالیف قانونی خواهد بود.
آیا وام ازدواج بهصورت غیرنقدی در ۱۴۰۵ پرداخت میشود؟
همزمان با افزایش منابع، طرح جدیدی برای پرداخت تلفیقی وام ازدواج یکی از نوآوریهای مطرح شده در کمیسیون تلفیق است. به موجب این طرح، اگرچه وام ازدواج بهصورت نقدی ارائه میشود، اما در صورت تمایل زوجین برای دریافت بخشی از تسهیلات بهصورت کالا—از جمله لوازم خانگی—سقف وام حداقل ۵۰ درصد افزایش خواهد یافت. بهعنوان مثال، وام ۳۰۰ میلیون تومانی در این صورت میتواند به ۴۰۰ یا حتی ۵۰۰ میلیون تومان برسد. طراحان این مدل معتقدند چنین مشوقی میتواند هم نیازهای واقعی زوجهای جوان را پوشش دهد و هم به تقویت تولید داخلی یاری رساند.
با این حال، اجرای موفق این طرح مستلزم ملاحظات جدی است. نخست، نباید فضایی انحصاری یا رانتی برای گروه محدودی از تولیدکنندگان شکل بگیرد. بنابراین، مشارکت گسترده تولیدکنندگان داخلی، شفافیت در قراردادها و امکان انتخاب آزاد برای متقاضیان از الزامات این مدل به شمار میآید. دوم، هنوز جزئیات مهمی چون سهم دقیق بخش نقدی و غیرنقدی وام مشخص نشده و عدم وضوح در این زمینه میتواند به سردرگمی متقاضیان منجر شود. علاوه بر این، ضروری است که نظارت دقیقی بر قیمت و کیفیت کالاهای ارائه شده لحاظ گردد تا افزایش سقف وام، تنها به جبران تورم پنهان منجر نشود، بلکه قدرت خرید واقعی را افزایش دهد.
بهطور کلی، به نظر میرسد اگر مجلس و دولت قادر باشند بهطور همزمان با افزایش منابع، بانکها را ملزم به پاسخگویی و تسریع در پرداختها کنند و جزئیات طرحهای جدید را بهطور شفاف و قابل اجرا طراحی نمایند، سال آینده میتواند به نقطه عطفی در بهبود سازوکار وام ازدواج تبدیل گردد. وگرنه، حتی افزایش ارقام و سقفهای بودجهای نیز خطر بزرگی دارد که تنها به بزرگتر شدن صفها و تشدید نارضایتی جوانان منجر شود؛ مسئلهای که واقعاً با هدف اصلی حمایت از ازدواج و خانواده فاصلهای جدی خواهد داشت.
۲۱۷
