تحلیل مقایسهای شاخصهای اقتصادی در دوران ریاستجمهوری رییسی و پزشکیان / رکورد جدید در نرخ تورم نقطهای ثبت شد / افزایش چند برابری شدت تورم در اقلام خوراکی
امیرعباس آذرم وند: آخرین گزارشهای تورمی از سوی مرکز آمار میتواند بهعنوان یک نقطه عطف در نظر گرفته شود، چرا که این اطلاعات تنها ۱۶ روز پس از آغاز اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی منتشر شده و قادر است تصویری از اثرات این سیاست را، حداقل در مرحله اولیه، بازنمایی کند. با وجود ایستادگی در برابر این تصمیم، دولت و مجلس در انجام آن همدست شدند و این همکاری نشاندهنده آن است که در قبال اختلافات موجود بر سر کالابرگ، سیاست تعدیلی نیاز امروز کشور است که مورد توافق تمامی گروههای سیاسی حاکم بر کشور قرار دارد.
دولت در حالی نسبت به حذف نرخ ارز ترجیحی اقدام کرد که پیشتر تورم بهطور مداوم در حال افزایش بود و در نتیجه، قیمتها به ارقامی کمتر از آنچه تا کنون تجربه شده، رسید. بهعنوان مثال، در آذر ماه نرخ تورم نقطه به نقطه به بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته بود و پس از پیادهسازی این سیاست، بهسرعت به بالاترین حد تورم نقطه به نقطه دست یافت. این نرخ در پایان دیماه به ۶۰ درصد رسید و پیش از این در هیچیک از بازههای زمانی، مرکز آمار چنین نرخ تورمی را برای ایران اعلام نکرده بود.
شایان ذکر است که تورم در گروه خوراکیها و آشامیدنیها، بهویژه از سایر گروهها قابل توجهتر بود و در پایان دیماه به ۸۹.۹ درصد رسید. پیش از اجرای سیاست ارز اخیر، تورم در حوزه خوراکیها ۷۲ درصد گزارش شده بود. بهنظر میرسد که پس از خرداد ۱۴۰۱، این بزرگترین شوک قیمتی است که بازار خوراکیها در ایران تجربه کرده و در حالی که نرخ تورم نقطهای خوراکیها در آن زمان به حد دیماه ۱۴۰۴ نمیرسید، این دوره آزمون جدیدی به شمار میرود.
علاوه بر این، نرخ تورم سالانه که در پایان آذرماه ۴۲.۲ درصد بود، به ۴۴.۶ درصد افزایش یافته است. این رقم، طبق محاسبات تورمی نهاد مرکز آمار ایران، بالاترین میزان تورم ثبت شده در کشور از سال ۱۴۰۱ به شمار میرود. در سال ۱۴۰۱، تورم سالانه ۴۵.۸ درصد اعلام شد و به نظر میرسد که در این دو ماه باقی مانده از دولت پزشکیان، احتمال شکستن رکورد دولت رییسی وجود دارد؛ اگرچه محاسبات مرکز آمار فروش چنین پیشبینیای را تأیید نکرده است.
پیشتر، در اردیبهشت ۱۴۰۱، دولت سیزدهم که دارای گرایشهای اصولگرایی بود، نیز سیاستی مشابه با شوک ارزی را بهاجرا گذاشت که منجر به ایجاد بزرگترین شوک قیمتی در مواد غذایی در کشور شد. بررسیهای انجام شده نشان میدهد که در خرداد ۱۴۰۱، هرچند بزرگترین شوک قیمتی تجربه شد، اما در آن مقطع، نرخ تورم بهمراتب کمتر از رقمهای مشاهده شده در سال ۱۴۰۴ و در نتیجه، رشد نرخ تورم به این اندازه شدید نبود.
چند نکته جالب توجه وجود دارد؛ با وجود شباهتهای غیرقابل انکار در فرآیند حذف ارز ترجیحی در دولتهای سیزدهم و چهاردهم، در این مرحله، حذف ارز به شکل نامحسوس و سریعتر آغاز شد. بهعنوان مثال، حذف ارز مربوط به برخی اقلام قبل از آذرماه صورت گرفت و همین امر باعث شد تا افزایش ناگهانی قیمتها در این دوره کمتر از سال ۱۴۰۱ باشد؛ هرچند با این حال، نرخ تورم نقطهای و سالانه در تقریباً تمامی اقلام در سال ۱۴۰۴ بهطور قابلتوجهی بالاتر از دوره دولت سیزدهم است.
سرعت حذف ارز ترجیحی در سال ۱۴۰۱ و ناگهانی بودن آن، سبب شد تا شاخصهای تورم ماهانه رکوردهای بالاتری را ثبت کنند. در عین حال، در هر دو دوره، تورم خوراکیها به سرعت به عنوان پیشتاز تورم شناخته شد. بهطوری که در خرداد ۱۴۰۱ تورم ماهانه معادل ۱۲.۲ درصد افزایش یافت و برای گروه خوراکیها و آشامیدنیها این میزان به ۲۵.۹ درصد رسید. بهطور خاص، نرخ تورم روغن با جهش ۱۹۹ درصدی بهطرز قابلتوجهی بالا رفت و در دسته تورم نقطهای، روغن با ۲۸۵.۴ درصدی با بالاترین نرخ در میان گروههای دیگر در سال ۱۴۰۱ مواجه شد. همچنین تورم نقطهای گروه شیر، تخممرغ و لبنیات در خرداد ۱۴۰۱ بیش از ۱۱۱ درصد افزایش پیدا کرد.
در آن زمان، تنها همین دو گروه از زیرمجموعه خوراکیها با تورم سهرقمی روبرو شدند. اما در حال حاضر، از میان زیرمجموعههای خوراکی و آشامیدنی، سه گروه نان و غلات، میوه و خشکبار و روغن و چربیها با تورم سهرقمی دچار شدند. همچنین در پایان خرداد ۱۴۰۱ نرخ تورم سالانه و نقطهای بهترتیب ۳۹.۴ درصد و ۵۲.۵ درصد بود، در حالی که در دی ماه امسال این شاخصها به ۴۴.۶ درصد و ۶۰ درصد اعلام شدند.
۲۲۳۲۲۹
