خطر جدید در بازار ارز تهران/ آیا دلارهای آبی تقلبی هستند؟

روزنامه اعتماد اظهار دارد: در هفته‌های اخیر، بازار ارز تهران با یک چالش جدید مواجه شده است. اسکناس‌های صد دلاری نسخه جدید، که به اصطلاح «دلارهای آبی» نامیده می‌شوند، در ظاهر مشابه نسخه اصلی هستند، اما بررسی‌های دقیق‌تر نشان می‌دهد که تعدادی از آنها ممکن است جعلی باشند. چند صرافی که خبرنگار روزنامه با آنان گفتگو کرده، اعلام کردند که موارد مشکوک نسبت به ماه‌های گذشته به‌طور قابل توجهی افزایش یافته و کیفیت جعل به حدی رسیده است که تشخیص آنها بدون تجهیزات و تجربه کافی تقریباً غیرممکن است.

افزایش مشاهدات مشکوک در صرافی‌ها

تجارت‌گران در بازار از افزایش تعداد مشتریانی که با اسکناس‌های صد دلاری مشکوک به صرافی‌ها مراجعه می‌کنند، خبر می‌دهند. آنها بیان می‌کنند که بسیاری از این اسکناس‌ها هنگام بازبینی با نور UV یا لمس بافت، دارای نقص‌هایی هستند که در نخستین نگاه نمایان نمی‌شوند. یکی از صراف‌ها با اضطراب می‌گوید: «در گذشته می‌توانستیم به‌سرعت اسکناس‌ها را پذیرش کنیم، اما اکنون هر اسکناسی را چندین بار بررسی می‌کنیم. یک اشتباه می‌تواند خسارت زیادی به دنبال داشته باشد.» این وضعیت باعث کاهش سرعت گردش معاملات نقدی و اخلال در روند طبیعی بازار شده است.

چرا دلار آبی به هدف جعل‌کنندگان تبدیل شده است؟

صد دلاری جدید به علت طراحی مدرن، نوار آبی وسط اسکناس و امنیت بیشتر، به طور فزاینده‌ای در معاملات نقدی مورد توجه قرار گرفته است. محبوبیت این اسکناس، جاعلان حرفه‌ای را به سوی خود جلب کرده است. آنها با بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته چاپ، کاغذ شبه‌کتانی و لایه‌گذاری مصنوعی، نسخه‌هایی تولید کرده‌اند که شناسایی‌شان برای صرافان نیز دشوار است. تعدادی از فعالان بازار بر این باورند که بخش‌هایی از این اسکناس‌ها از طریق مرزها وارد شده و برخی دیگر نیز در کارگاه‌های داخلی ساخته می‌شوند.

تشخیص آن‌ها با چشم غیرحرفه‌ای دشوار است

نسخه‌های جعلی پیشرفته از فاصله‌ای دور بسیار شبیه به اسکناس واقعی به نظر می‌رسند. نوار آبی اسکناس اصلی هنگام حرکت، تغییر زاویه‌ای دارد در حالی که در نسخه‌های تقلبی، این حرکت یکنواخت یا مصنوعی به نظر می‌رسد. نشانه آب (Watermark) واقعی هنگامی که زیر نور قرار می‌گیرد وضوح بیشتری از خود نشان می‌دهد، در حالی که نمونه‌های جعلی معمولاً کمرنگ یا ناقص هستند. بافت کاغذ واقعی دارای خصوصیات خاصی است که نمی‌توان آن را با کاغذ عادی اشتباه گرفت. عدد ۱۰۰ در گوشه اسکناس اصلی هنگام تغییر زاویه رنگش بین سبز و مسی تغییر می‌کند و ریزنوشته‌های اطراف تصویر بنجامین فرانکلین از معیارهای اصلی برای شناسایی اسکناس محسوب می‌شوند. در نسخه‌های جعلی، این ریزنوشته‌ها معمولاً کیفیت واضح و دقیقی ندارند. استفاده از نور UV یکی از سریع‌ترین روش‌ها برای بررسی نخ امنیتی است.

کشفیات موقتی توسط نهادهای رسمی

در ماه‌های اخیر، چندین محموله از دلارهای جعلی توسط سازمان‌های رسمی، به‌ویژه نیروی انتظامی، شناسایی و ضبط شده‌اند. این محموله‌ها شامل هزاران اسکناس است که نمایانگر این است که جعل دلار آبی یک موضوع پراکنده نیست و پشت آن شبکه‌های سازمان‌دهی‌شده‌ای قرار دارد. این مسأله نشان می‌دهد که موج فعلی بخشی از یک زنجیره حرفه‌ای است که همچنان در حال فعالیت بوده و هر روز بار دیگر بر حساسیت صراف‌ها می‌افزاید.

تأثیر موج جعلی‌ها بر بازار نقدی

بازار ارز ایران، به ویژه در زمینه تجارت چمدانی، بخش عمده‌ای از معاملات خود را به‌صورت نقدی انجام می‌دهد و حضور اسکناس‌های جعلی به شدت بر اعتماد عمومی تأثیر می‌گذارد. صراف‌ها اظهار می‌کنند که دیگر نمی‌توانند اسکناس‌ها را به سرعت گذشته تأیید کنند و مجبورند زمان بیشتری را به بررسی آنها اختصاص دهند. کاهش سرعت گردش نقدینگی و افزایش زمان معاملات، از عواقب مستقیم این موج جدید است. خسارت‌های مالی فوری برای صراف‌ها حائز اهمیت است اما آثار روانی و کاهش اعتماد عمومی نیز جدی و قابل توجه هستند.

خطر بیشتری برای صرافی‌ها

صرافی‌ها، به ویژه مراکز پرمعامله، معمولاً دارای توانایی مدیریت ریسک هستند. با این حال، افزایش تعداد اسکناس‌های جعلی باعث به وجود آمدن حساسیت بیشتری نسبت به پذیرش وجوه نقدی شده و ساعت‌ها زمان صرف بررسی اسکناس‌ها می‌شود. تجربیات گذشته نشان می‌دهد که برخی اسکناس‌های جعلی در شبکه‌های قاچاق به خارج از کشور هزینه شده و فرد تازه متوجه تقلب شده است، اما با این موج جدید، ریسک برای تمامی فعالان بازار نقدی افزایش یافته است.

منبع این موج تازه هنوز مشخص نیست

در حال حاضر هیچ مقام رسمی منبع دقیق این موج از دلارهای جعلی را مشخص نکرده است. فعالان بازار گمان می‌کنند که تعدادی از اسکناس‌ها از مسیرهای مرزی وارد شده و احتمالاً برخی در کارگاه‌های داخلی تولید شده‌اند. سکوت نهادهای مسئول و کانون صرافان موجب شده است که فعالان بازار با احتیاط بیشتری اقدام کنند.

راهکارهای ساده برای کاهش ریسک

متخصصان بر این باورند که در معاملات با ارزش بالا، ضروری است که اسکناس‌ها را زیر نور بررسی کرده و بافت آنها را لمس کنید. دستگاه‌های UV کوچک می‌توانند مانع از ورود اسکناس‌های جعلی به چرخه معاملات شوند. در صورتی که با اسکناس مشکوکی برخورد کردید، از گردش آن خودداری کرده و موضوع را به پلیس یا صرافی اطلاع دهید. احتیاط و دقت در این شرایط، بهترین راه برای جلوگیری از ضررهای محتمل به حساب می‌آید.

پیامدهای ممکن برای اعتماد بازار

این موج جدید نشان می‌دهد که جعل‌کنندگان به سطح حرفه‌ای‌تری ارتقا یافته‌اند و دیگر نمی‌توان به صرف مشاهده سطحی اکتفا کرد. بازار ارز که بر پایه اعتماد نقدی بنا شده است، اکنون به دقت و نظارت بیشتری نیاز دارد. حساسیت فعلی صراف‌ها و فعالان بازار، اگر توام با اطلاع‌رسانی و آموزش عمومی باشد، می‌تواند جلوی گسترش موج جعلی‌ها را بگیرد. اعتماد بازار همچنان قابلیت حفظ شدن را دارد اگر با دقت و مدیریت مناسب انجام شود.

موج جعلی‌ها و فرصتی برای بازار

با این وجود، برخی از صراف‌ها به این وضعیت به‌عنوان فرصتی برای بهبود سیستم‌های نظارتی و ابزارهای شناسایی اسکناس‌های جعلی می‌نگرند. بهره‌برداری از فناوری‌های نوین، آموزش کارکنان و افزایش آگاهی عمومی می‌تواند از خسارات کلان جلوگیری کند و در صورتیکه تمامی فعالان با دقت و هوشیاری عمل کنند، حتی می‌توان به افزایش اعتماد به معاملات نقدی نیز نائل آمد. این موج فعلی، در کنار تهدیدهایش، فرصتی است برای اصلاح و بهبود فرآیندهای نظارتی در بازار ارز. افزایش تعداد دلارهای تقلبی در بازار تهران، بیش از یک هشدار ساده تلقی می‌شود و گواهی بر حرفه‌ای شدن جاعلان است که شناسایی تمامی تقلب‌ها با استفاده از روش‌های سطحی امکان‌پذیر نیست. بازار ارز که بر بی‌اعتمادی نقدی پایه‌گذاری شده، اکنون به دقت، نظارت و اطلاع‌رسانی بیشتری نیازمند است. تجربه‌ای که به دست آمده نشان می‌دهد هرچه زودتر باید اقداماتی انجام شود تا خسارت‌ها محدودتر گردند و جریان معاملات نقدی به وضعیت عادی بازگردد.

17302