چگونه آتش سوزی جنگل الیت کنترل گردید؟/ استفاده از آتش برای خاموش کردن آتش
یک هفته پس از کنترل آتشسوزی در جنگلهای باستانی هیرکانی واقع در روستای الیت چالوس، یک استاد در حوزه منابع طبیعی جزئیات این عملیات اطفای حریق را تشریح کرده است.
، دکتر هادی کیادلیری نایب رئیس انجمن جنگلبانی اعلام کرد که تقریباً ۲۰ درصد از درختان جنگلهای الیت با آسیب مواجه شدهاند زیرا با کمبود جدی نیروی متخصص و آموزشدیده مواجه بودیم.
در برخی موارد، نیروهای غیرمتخصص به خدمت گرفته شدند که فقط از روی دلسوزی وارد کار شدند. این افراد به جای تسهیل امور، خود باعث ایجاد مشکلاتی شدند؛ بهطوری که هم دچار مشکل شدند و هم در پروازهای بالگردها جای افراد آموزشدیده را سد کردند.
نیروهای زمینی اساسیترین نقش را در اطفای آتشسوزیهای جنگلی ایفا میکنند؛ در اختیار داشتن تجهیزات مناسب برای این نیروها ضرورت دارد.
آتش سوزی جنگلهای الیت
آتش در جنگلهای قدیمی چالوس، در حدود ۱۰ آبان شروع شد.
ساکنان محلی از ساعات اولیه هشدار دادند که آتشسوزی جدی است و تصاویری از آن منتشر کردند؛ اما به گفته آنها، این هشدارها نادیده گرفته شد و این بیتوجهی به سرعت باعث گسترش شعلهها شد.
در روزهای بعد، مسئولان، حتی استاندار، از آمادهسازی تجهیزات اطفای حریق خبر دادند؛ اظهاراتی که نشاندهنده عدم آمادگی لازم برای مواجهه با این بحران بود. پس از تاخیرهای زیاد، یک فروند هواپیمای ایلوشین وارد عمل شد، اما به دلیل ناتوانی در برداشت آب از دریا، مجبور بود مسافت طولانی به تهران را طی کند و مخزن ۴۰ هزار لیتری خود را پر کند. این رفت و آمدهای وقتگیر باعث شد تا عملیات هوایی اثر چندانی در کنترل آتش نداشته باشد.
آتشسوزی در جنگلهای روستای الیت جاده چالوس تقریباً سه هفته ادامه داشت؛ آتش هر بار خاموش میشد، اما به دلیل وجود آتش پنهان، بعد از مدتی دوباره شعلهور میگردید؛ تا سرانجام با کمک هواپیماهای دو کشور همسایه و تلاشهای نیروهای آتشنشانی، هلال احمر و جنگلبانی، آتش در این منطقه کاهش یافت.
گزارش نایب رئیس انجمن جنگل بانی
یک پنجم جنگلهای الیت سوخت!
دکتر کیادلیری بیان کرد: وقتی که چند اصله درخت آتش میگیرد، هماهنگی بالگرد برای اطفا ممکن نیست مگر اینکه چنین تجهیزاتی در اختیار سازمان منابع طبیعی یا محیط زیست باشد.
او در مورد نقش کمبود تجهیزات و نبود هماهنگیهای لازم در گسترش و استمرار آتشسوزی جنگلهای الیت، با اشاره به گزارش کمیسیون شوراها و امور داخلی مجلس، افزود: آتشسوزی الیت درسهای بزرگی به ما آموخت و کمبودها و نقاط قوت و ضعف را به وضوح نمایان کرد.
وی همچنین گفت: طولانی شدن اطفای آتشسوزی دلایل علمی و فنی دارد و برخی از نظرهای مطرحشده منطقی و بعضی غیردقیق هستند. از آغاز آتشسوزی در جریان حوادث قرار داشتم. هنگامیکه روستاییان به من اطلاع دادند که چند اصله درخت آتش گرفته، بلافاصله اقدام کردیم و نیروهایی را به آن منطقه فرستادیم. آنها موفق به خاموش کردن آتش شدند.
این استاد منابع طبیعی با اشاره به اینکه دسترسی به محل آتشسوزی جنگلهای الیت بهصورت پیاده ۱۲ ساعت زمان میبرد و منطقه بسیار سختگذر است، ادامه داد: سه روز بعد دوباره تماس گرفتند و از ادامه آتشسوزی گزارش دادند. مجدداً نیرو فرستاده شد و آتش مجدد اطفا گردید. این وضعیت چند بار تکرار شد. برخی از افراد به این نتیجه رسیدند که آتشسوزی عمدی بوده است. پس از گسترش آتشسوزی، خودم به مکان حادثه رفتم و تقریباً ۱۲ روز در منطقه حضور داشتم.
چگونه گسترش آتش در جنگلهای الیت متوقف شد؟
او در مورد نوع آتش در حریق جنگلهای الیت بیان کرد: این نوع آتش بسیار خطرناک است زیرا از زیر لایههای لاشبرگها حرکت میکند و به نقاط دیگر منتقل میشود. هر زمان که آتش در یک نقطه خاموش میشود، گمان میکنید کار تمام شده، در حالی که آتش هنوز در زیر زمین در حال سرایت است و زمانی که به یک نقطه قابل اشتعال میرسد، شبیه به یک دودکش عمل میکند و حرارت از زیر زمین به سمت بالا میآید و به همین علت آتشسوزی بصورت پراکنده در عرصه ادامه مییابد.
نایب رئیس انجمن جنگل بانی تأکید کرد: برای اطفای مؤثر آتش باید از ترکیب و رفتار آتش آگاهی داشته باشید تا راهکارهای مناسبی را انتخاب کنید. با مشاهداتم در منطقه، پیشنهادی برای ایجاد آتشبر مطرح کردم زیرا با توجه به ماهیت آتش و شرایط محیط، اطفای موردی آتشسوزیها مؤثر واقع نمیشود و تنها موجب فرسودگی نیروها میگردد. بنابراین حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ متر از محل آتشسوزی را آتشبر زدیم، بهطوریکه تقریباً ۱۷۰۰ متر از ارتفاع به عرض ۱۵ متر را مشخص و در این ناحیه هر چیزی که ممکن بود موجب انتقال آتش شود را پاکسازی کردیم که هدف ما درختان نبود. این روش واقعا کمک کرد تا آتش متوقف شود.
کیادلیری افزود: با متوقف شدن پیشروی آتش، راحتتر توانستیم با آن مقابله کنیم. زمانی که سازمان مدیریت بحران در چنین شرایطی وارد عمل میشود، باید حتماً از متخصصان همان حوزه بهرهبرداری کند یا هدایتکنندگان باید در این زمینه تخصص داشته باشند؛ در غیر این صورت تلاشها هدر میرود و نیروها فرسوده و ناکارآمد میشوند.
تأثیر برخورداری محیط زیست و منابع طبیعی از بالگرد در واکنش سریع به حریقهای جنگلی
معاون آموزش و مشارکتهای مردمی سازمان حفاظت محیط زیست با تأکید بر نیاز به این سازمان و منابع طبیعی برای دسترسی به بالگرد به منظور واکنش سریع به حریقهای جنگلی گفت: زمانی که چند اصله درخت آتش میگیرد، هماهنگی برای استفاده از بالگرد غیرممکن است مگر اینکه چنین تجهیزات در اختیار سازمان محیط زیست یا منابع طبیعی باشد. این نکتهای است که بایستی به آن پرداخته شود تا واکنش سریع به آتشسوزیهای جنگلی امکانپذیر گردد.
مشکل کمبود نیروی آموزش دیده و تجهیزات در اطفای آتشسوزیهای جنگلی
کیادلیری با اشاره به امکانات موجود پس از ایجاد آتشبر اظهار کرد: ما ابزار و امکانات محدودی داشتیم و کمبود شدید نیروی آموزشدیده و فنی احساس میشد. در مواردی نیروهای زیادی به جمع میآمدند اما اکثراً فاقد تخصص بودند و از روی محبت وارد ماجرا میشدند. این افراد به جای کمک واقعی، مشکلاتی را ایجاد کردند؛ به گونهای که هم خود در منطقه دچار مشکل میشدند و هم در پروازهای بالگردها، جای افراد با صلاحیت را اشغال میکردند. این وضعیت به مسائل سازماندهی و مدیریت بازمیگردد که نیاز به اصلاح دارد.
او درباره تأثیر بالگردها در اطفای بهموقع آتشسوزی جنگلی گفت: وجود بالگردها به شدت در جابجایی نیروها مؤثر بود چرا که رفت و آمد به نقطه آتشسوزی بهصورت پیاده ۱۲ ساعت وقت میبرد و در واقع بالگرد در این شرایط بسیار کمککننده بود.
این استاد دانشگاه افزود: هواپیماها، بهویژه آنهایی که از ترکیه وارد شدند، در اطفای لکههای آتشسوزی تأثیر زیادی داشتند. با اینکه هواپیمای ایلوشین توانایی حمل ۴۰ تن آب را دارد، اما برای اطفای حریق در جنگلهای کوهستانی طراحی نشده و بیشتر در اطفای حریقهای مزارع و مناطق دشتی مورد استفاده قرار میگیرد.
نیروهای زمینی، بازیگران اصلی اطفای آتشسوزی جنگلها
او تصریح کرد: نیروهای زمینی نقشی کلیدی در خاموش کردن آتشسوزیهای جنگلها ایفا میکنند و بنابراین مهم است که از تجهیزات مناسب برخوردار باشند. ایجاد هماهنگی و واکنش سریع نیز بایستی در جلوگیری از گسترش آتش مؤثر باشد. در حین انجام عملیات اطفای آتشسوزی در جنگلهای الیت، آتش در منطقهای دیگر در کلادشت نیز شروع به سوزاندن کرد. در همان روز، هواپیماهای ترکیه دو پرواز به آن منطقه داشتند و آتش کنترل شد اما اگر قرار بود برای اعزام نیرو هماهنگی انجام دهیم، این روند به زمان نیاز داشت.
کیادلیری به اهمیت فناوری در فعالیتهای اطفای آتشسوزیهای جنگلی پرداخت و بیان کرد: در مهار آتشسوزیهای جنگلهای الیت، اقدامهای نرمافزاری دیده نمیشد و بیشتر تصاویر فعالیتهای فیزیکی را نشان میدادند، اما بسیاری از برنامهریزیهای مؤثر در اطفای آتش بر مبنای رصد مسیر حرکت آتش، تعیین مختصات آن، ارسال آن بهطور لحظهای به خلبانان، شناسایی نقاط بحرانی و اندازهگیری دما و رطوبت خاک انجام شد.
حدود ۲۰ درصد از درختان جنگلهای الیت آسیب دیدهاند
او در خصوص میزان خسارت وارد شده به جنگلهای الیت بیان کرد: تحقیقات دقیقی در این زمینه انجام نگرفته اما من تخمین میزنم که ۱۰ تا ۲۰ درصد از درختان این ناحیه آسیب دیدهاند؛ زیرا آتش با سرعت در سطح حرکت میکرد و نمیتوانست آسیب زیادی به درختان جوان و سالم بزند. اما آتش شبها در درهها محبوس میشد و با توجه به عمق بیشتر لاشبرگها در آن مناطق و پایین بودن دمای هوا، تاج درختان دچار آتشسوزی میشد و در این وضعیت حریق قابل مشاهده بود.
کیادلیری بر لزوم وجود هواپیماهای مناسب برای اطفای آتشسوزیهای جنگلی تأکید کرد و گفت: ایران فقط ۷ درصد پوشش جنگلی دارد و مناطق جنگلی شمال کشور تنها ۱ درصد از مساحت آن را شامل میشوند.
با این وجود، گفته میشود جنگلهای شمال ایران ۴۰ میلیون سال عمر دارد و گونههایی که در آن وجود دارند، در سطح جهانی بینظیر هستند. بنابراین این زیستبوم فقط متعلق به ایران نیست، بلکه برای بشریت ارزشمند است. بسیاری از گونهها در این جنگلها تنها به نام ایران شناخته میشوند. ۳۰۰۷ هزار هکتار از این جنگلها به ثبت یونسکو رسیده است.
معاون آموزش و مشارکتهای مردمی سازمان حفاظت محیط زیست تأکید کرد: بسیاری از درختانی که در آتشسوزیها آسیب دیدهاند، هنوز مورد مطالعه قرار نگرفتهاند. ممکن است درون آنها موجودات و حشراتی وجود داشته باشد که برای ما ناشناختهاند. برخی از آنها باستانی هستند. به عبارتی، حریق جنگلها معادل سوزاندن کتابی است که هنوز مطالعه نکردهایم.
کیادلیری در پایان بر اهمیت پژوهش در این زمینه و تخصیص بودجه مناسب تأکید کرد. او اظهار داشت که برای بهرهمندی از ظرفیت دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی به منظور ارزیابی خسارات زیستمحیطی، بودجهای در اختیار ندارد. واقعاً برای مطالعات زیستمحیطی، بودجهای مشابه به هزینههای پرسپولیس و استقلال نیز نداریم.
۲۳۳۲۱۷
