دو هزار تومان در برابر ۷۰ هزار تومان: چه مفهومی در فاصله‌ی ۶۸ هزار تومانی قیمت بنزین نهفته است

براساس اطلاعات منتشر شده توسط خبرگزاری خبرآنلاین، فاطمه مهاجرانی در نشست با نمایندگان رسانه‌ها، قیمت تمام شده بنزین را هفتاد هزار تومان اعلام کرده است. در همین حال، حسین صمصامی، نماینده مجلس شورای اسلامی، به موضع قبلی خود تأکید کرده و اظهار داشته که قیمت بنزین دو هزار تومان است. او با این استدلال، قیمت هفتاد هزار تومانی بنزین را به چالش کشیده است؛ اما واقعیت چیست؟

چقدر هزینه واقعی بنزین است؟

کشور در شرایطی به سر می‌برد که با مشکل ناترازی بنزین مواجه است و در سطح کلان، هنوز توافقی در مورد قیمت تمام شده بنزین به دست نیامده است.

اختلاف نظر در مورد قیمت بنزین ناشی از تفاوت‌های بنیادی در محاسبه آن است. محاسبه قیمت بنزین اگر شامل قیمت نفت خام و ارزش بنزین در بازارهای جهانی باشد، با زمانی که نرخ بنزین بدون احتساب نفت بررسی شود، تفاوت اساسی خواهد داشت.

حال این سؤال مطرح می‌شود که چگونه می‌توان به موضوع تغییر قیمت بنزین یا تغییر پارامترهای اقتصادی مرتبط با آن پرداخت، در حالی‌که فاصله قیمت تمام شده حدود ۶۸ هزار تومان است؟

در حال حاضر، بنزین در ایران به دو قیمت ۱۵۰۰ و سه هزار تومان به فروش می‌رسد. اگرچه قیمت بنزین براساس دلار در ایران به‌نسبت ارزان‌قیمت است، اما باید توجه داشت که قدرت خرید یکی از عوامل حیاتی در تعیین نرخ‌ها است. قدرت خرید جامعه ایرانی به‌مراتب کمتر از کشورهای معیاری است که مورد مقایسه قرار می‌گیرند.

با این حال، به‌نظر می‌رسد پس از تأمین نظر عمومی درباره تغییرات قیمت بنزین، سیاستگذاران باید به راهکارهای عملی و مشترک دست یابند، چرا که تا زمانی که مبنای بررسی به توافق نرسد، این اختلاف نظرها اصل موضوع را زیر سؤال خواهد برد.

منشأ رقم دو هزار تومان برای هر لیتر بنزین چه بوده است؟

صمصامی درباره مبنای اعلامی خود در رابطه با قیمت بنزین بیان کرده است که هزینه ریالی دولت برای هر لیتر بنزین به کمتر از دو هزار تومان تخمین زده می‌شود و این رقم تنها هزینه‌های مستقیم را در بر می‌گیرد.

او اضافه کرده است که هزینه استخراج نفت خام از ۱۴.۵ درصد درآمد فروش نفت تأمین می‌شود و به این ترتیب، این بخش بار مالی مستقیمی روی بودجه عمومی دولت ندارد.

همچنین، فرآیند پالایش به‌طور تهاتری صورت می‌گیرد؛ بدین ترتیب که دولت نفت خام را به پالایشگاه‌ها منتقل کرده و فرآورده‌های پالایش‌شده را دریافت می‌کند، بنابراین در این مرحله نیز هزینه ریالی مستقیمی پرداخت نمی‌شود.

صمصامی دو بخش اصلی هزینه واقعی دولت را شامل حمل و نقل و حق‌العمل جایگاه‌داران معرفی کرد و گفت: هزینه حمل هر لیتر بنزین به جایگاه‌های سوخت تقریباً ۸۰۰ تومان و حق‌العمل جایگاه‌داران طبق مصوبه دولت ۶۵۰ تومان برای هر لیتر است.

او تأکید کرد که رقم کمتر از دو هزار تومان به هیچ وجه نشان‌دهنده قیمت تمام شده واقعی بنزین در اقتصاد نیست، زیرا در این محاسبه ارزش واقعی نفت خام به‌عنوان یک دارایی ملی لحاظ نشده است.

حالا این پرسش مطرح می‌شود که برای اتخاذ تصمیم، چه نرخی باید به‌عنوان مبنای کار قرار گیرد. ایجاد یک مبنای مشترک بی‌تردید، نخستین قدم برای ورود به فرآیند اصلاحات خواهد بود.

۲۲۳۲۲۳