دانشمندان موفق به رمزگشایی کدهای باستانی مایاها برای پیش‌بینی دقیق خورشید گرفتگی شده‌اند

دو محقق آمریکایی به تازگی توانسته‌اند از رازهای موجود در متون باستانی مایاها پرده بردارند و نشان دهند که این تمدن پیشرفته چگونه توانسته بود به‌مدت قرن‌ها، خورشیدگرفتگی‌ها را با دقتی بی‌نظیر پیش‌بینی کند. کلید این معما که در نوشتاری به نام «کدکس درسدن» نهفته بود، شیوه‌ای هوشمندانه بود که به مایاها این امکان را می‌داد تا زمان وقوع رویدادهای آسمانی و زمینی را با دقتی شگفت‌انگیز محاسبه کنند.

متأسفانه بخش مهمی از این دانش بی‌نظیر و متون حاوی شگفتی‌ها در دوران تفتیش عقاید اسپانیا از بین رفت و تنها آثار پراکنده‌ای از آن باقی مانده است. اما در نهایت محققان با گردآوری این بقایای موجود، توانستند روش‌های پیشرفته مایاها را در زمینه پیش‌بینی پدیده‌های آسمانی بازسازی کنند.

کدکس درسدن، که به حدود قرن‌های یازدهم یا دوازدهم میلادی تعلق دارد، یکی از معدود چهار نمونه باقی‌مانده از کتاب‌های تصویری مایا است که در دوران استعمار اروپا محفوظ مانده است. این نوشته از پوست درخت تهیه شده و به‌صورت آکاردئونی با ۷۸ صفحه تنظیم شده است؛ صفحاتی که با دست نوشته شده و با رنگ‌های زنده تزئین گردیده‌اند. این کتاب شامل دانش‌های گسترده‌ای در زمینه اخترشناسی، طالع‌بینی، فصول و پزشکی است.

به عنوان مثال، در زمان خورشیدگرفتگی که خورشید پشت ماه قرار می‌گرفت و تاریکی بر روز حاکم می‌شد، اشراف‌زادگان به برگزاری مراسم خون‌ریزی آیینی می‌پرداختند تا به خدای خورشید نیرو ببخشند و در عین حال کاهنان با انجام قربانی‌ها سعی می‌کردند تا تداوم نظم جهانی را تضمین کنند. کاهنان و رهبران به‌خوبی از وظایف خود در این زمان‌ها آگاه بودند و می‌دانستند که چه آیین‌هایی باید انجام شود و چه قربانی‌هایی را باید به این منظور تقدیم کنند تا چرخه‌های ویرانی، زایش و نوزایی بی‌وقفه ادامه پیدا کنند.

یکی از جداول موجود در کدکس درسدن که به قرن یازدهم یا دوازدهم میلادی برمی‌گردد، به تقویم‌نگاران مایا که به «نگهبانان روز» معروف بودند، امکان پیش‌بینی گرفتگی‌ها را در یک بازه ۱۱٬۹۶۰ روزه (معادل ۴۰۵ ماه قمری) می‌داد. سال‌ها، دانشمندان بر این باور بودند که مایاها پس از به پایان رساندن این چرخه، جدول را مجدداً از ابتدا آغاز می‌کردند. اما این شیوه در عمل منجر به انحراف‌های فزاینده‌ای می‌شد که با دقت نجومی مایاها سازگاری نداشت.

حالا جان جاستسون، زبان‌شناس دانشگاه آلبانی و جاستین لوری، باستان‌شناس دانشگاه ایالتی نیویورک، در پژوهش جدیدی، راه‌حل این مشکل را معرفی کرده‌اند. این دو محقق با رد فرضیه‌ قدیمی، اظهار می‌دارند: «اگر جدول بعدی بر اساس ایستگاه نهایی جدول قبلی تنظیم شود، گرفتگی‌های پیش‌بینی‌نشده‌ای رخ خواهد داد و با هر بار بازنشانی، خطا افزایش خواهد یافت.»

این دو پژوهشگر پیشنهاد می‌کنند که مایاها جدول جدید را نه در پایان چرخه، بلکه در ماه ۳۵۸ جدول فعلی آغاز می‌کردند. این روش باعث می‌شد پیش‌بینی‌ها تنها با خطای تقریباً دو ساعت و ۲۰ دقیقه انجام شود. همچنین آن‌ها به این نتیجه رسیدند که برای جبران انحراف‌های جزئی، مایاها بعضی اوقات محاسبات را در ماه ۲۲۳ مجدداً تنظیم می‌کردند تا دقت سیستم در درازمدت حفظ گردد.

با مقایسه این روش با داده‌های مدرن، مشخص شد که این سیستم به مایاها اجازه می‌داد تا تمامی خورشیدگرفتگی‌های قابل مشاهده در قلمرو خود از سال ۳۵۰ تا ۱۱۵۰ میلادی را با دقتی شگفت‌انگیز پیش‌بینی کنند.

بر اساس محاسبات جدید، این روش قادر بود دقت جدول را به‌طور دائمی حفظ کند، به‌طوری‌که انحراف آن در یک دوره ۱۳۴ ساله کمتر از ۵۱ دقیقه باقی می‌ماند. این کشف شگفت‌انگیز دوباره توانایی عمیق و ریاضیات پیشرفته تمدن مایا را در ارتباط با کیهان به نمایش می‌گذارد.

این تحقیق در نشریه Science Advances منتشر گردیده است.