بریکس میتواند به عنوان یک نیروی کلیدی در برابر یکجانبهگرایی عمل کند
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، در نشست مجازی فوقالعاده سران بریکس که در بعد از ظهر دوشنبه، ۱۷ شهریور ۱۴۰۴، برگزار شد و به بررسی وضعیت کنونی جهان با تمرکز بر چالشهای اقتصادی و نظام چندجانبه اختصاص یافت، بیان کرد: بازسازی نظم جهانی کنونی به تغییرات بنیادین در ساختار حکمرانی بینالمللی نیاز دارد که شامل بازنگری در نحوه کار شورای امنیت و بازسازی نظام مالی و پولی جهانی است. او افزود: در این مهم، گروههایی مانند بریکس و نهادهای متعلق به جنوب جهانی مسئولیت ویژهای در هدایت ارتقاء به سمت نظمی چندقطبی، عادلانه و دموکراتیک دارند؛ نظمی که در آن نظرات تمام کشورها، به ویژه کشورهای در حال توسعه، شنیده شود.
متن کامل سخنرانی رئیسجمهور در این نشست، که دومین اجلاس فوقالعاده بریکس از زمان تأسیس آن به شمار میرود و به پیشنهاد رئیسجمهور برزیل به عنوان رئیس دورهای این سازمان به منظور «بررسی آخرین تحولات جهانی با تأکید بر چندجانبهگرایی، تجارت آزاد و محدودیتهایی که بر این تجارت تحمیل میشود»، ترتیب داده شده، به این شرح است:
بسم الله الرحمن الرحیم
محترم جناب آقای رئیس!
روسای ارجمند جمهور!
نخستوزیران عزیز!
خانمها و آقایان.
برای من مایه افتخار است که در این زمان حساس در جمع سران کشورهای عضو بریکس سخن میگویم؛ ائتلافی که امروزه نه تنها نمایندهای از اقتصادهای نوظهور و در حال رشد است، بلکه علمدار آرزوی ساخت جهانی عادلانهتر، برابرتر و پررونقتر نیز به شمار میرود.
جهان ما هماکنون در حال گذراندن مرحلهای چالشبرانگیز است. فشارهای فزاینده ناشی از سیاستهای زورمدارانه تکقطبی، تحمیل تحریمهای غیرقانونی و گسترش نارضایتیهای اجتماعی و اقتصادی، تصویری نگرانکننده از نظم کنونی ایجاد کرده است. به موازات این وضعیت، تنشهای ژئوپلیتیکی و بحران پیوسته تغییرات آب و هوایی، نه تنها رشد اقتصادی را تهدید میکند بلکه نیز بنیادهای صلح و امنیت جهانی را به خطر انداخته است.
نفوذ نامتناسب برخی دولتها و تحمیل سیاستهای یکجانبه، همراه با سیاسیسازی ابزارهای اقتصادی، نه تنها سبب کاهش اعتماد بین کشورها شده، بلکه کارآمدی حکمرانی جهانی را به شدت تضعیف نموده است. این رویکردها با ایجاد موانع تجاری، افزایش هزینههای مبادله و تضعیف زنجیرههای ارزش جهانی، روند توسعه پایدار را دچار اختلال میسازند.
مهمانان گرامی!
چندجانبهگرایی و تجارت آزاد دو جنبه از یک حقیقت مشترک هستند. بدون وجود سازوکارهای چندجانبه، تجارت آزاد به ابزاری برای منافع قدرتهای بزرگ تبدیل میشود و بدون دسترسی به یک سیستم تجاری آزاد، چندجانبهگرایی عملاً خالی از معنا خواهد بود.
یکی از بزرگترین تهدیدها برای عدالت و ثبات در نظم بینالمللی معاصر، افزایش اقدامات یکجانبه و استفاده ابزاری از تحریمها و محدودیتهای اقتصادی است. این سیاستها نه تنها به منافع کشورهای مستقل آسیب میزند، بلکه همکاریهای جهانی را مختل و توسعه پایدار را غیرممکن میسازد.
در این شرایط، بریکس میتواند و باید به عنوان یک نیروی محوری و پیشرو در رویارویی با این روندهای نگرانکننده عمل کند. این ائتلاف پویا و مؤثر، با اتکا به تنوع و همبستگی، قادر است که یک صدای واحد و قدرتمند برای دفاع از حاکمیت ملی، احترام متقابل و حل اختلافات بر اساس گفتگو و همکاری چندجانبه باشد.
تحولات اخیر در خاورمیانه، بار دیگر ناکارآمدی نظام موجود را به نمایش گذاشته است. حمله نظامی رژیم اسرائیل و ایالات متحده به جمهوری اسلامی ایران در ژوئن ۲۰۲۵، تداوم کشتار غیرنظامیان بیگناه در غزه، نسلکشی آشکار در این باریکه، کشتار مردم بیپناه در لبنان و یمن، فشار و تهدیدهای غیرقابل قبول ایالات متحده علیه ونزوئلا بر اساس بهانههای مختلف، شواهد روشنی از شکست نظم جهانی در تضمین صلح، عدالت و امنیت بینالمللی است.
اگر تصمیمگیری سیاسی درباره پایبندی به منشور ملل متحد و اصول نظام تجاری چندجانبه با اختلال روبهرو شود، خطر سقوط جهان به سوی بیثباتیهای اقتصادی و امنیتی افزایش مییابد. به این ترتیب، این وضعیت زنگ خطری برای ماست که باید به دنبال چندجانبهگرایی جامعتر، متوازنتر و موثرتر از قبل باشیم.
این بازسازی، به اصلاحات جدی در ساختار حکمرانی جهانی نیازمند است؛ از تغییر در ترکیب و عملکرد شورای امنیت سازمان ملل متحد تا اصلاح نظام مالی و پولی جهانی. در این مسیر، گروههایی همچون بریکس و سایر نهادهای موجود در جنوب جهانی، دارای مسئولیت ویژهای در هدایت گذار به نظمی چندقطبی، دموکراتیک و عادلانه هستند؛ نظمی که در آن صدای تمامی کشورها، به ویژه کشورهای در حال توسعه، به گوش برسد.
برای ایفای این نقش تاریخی، جمهوری اسلامی ایران پیشنهادات زیر را مطرح میکند:
۱- اصلاح ساختار مالی بینالمللی:
بریکس باید پیشگام اصلاحات عمیق در نهادهای مالی بینالمللی همچون صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی باشد، به گونهای که این نهادها واقعیتهای اقتصادی جهانی را به خوبی منعکس کنند و از پروژههای زیربنایی و توسعهای اقتصادهای نوظهور حمایت بیشتری به عمل آورند. تقویت نقش بانک توسعه نوین نیز گامی ضروری در این مسیر خواهد بود. همچنین به نظر میرسد که دولتهای عضو بریکس باید ضمن اصلاح ساختارهای مالی جهانی، به تأسیس سیستمهای پرداخت مستقل نیز توجه کنند. این رویکرد میتواند قدرت و امکان استفاده ابزاری از برخی ارزهای جهانی را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
۲- ترویج چندجانبهگرایی جامع و عادلانه:
بریکس باید به تقویت سازوکارهای سازمان ملل و دیگر نهادهای بینالمللی بپردازد تا صدای کشورهای در حال توسعه به خوبی شنیده شود. جلوگیری از استفاده ابزاری از تحریمهای اقتصادی به عنوان ابزار فشار سیاسی، ضروریترین اقدام برای احیای اعتماد جهانی به چندجانبهگرایی است. همکاری میان بریکس و سایر نهادهای جنوب جهانی، از جمله سازمان همکاری شانگهای و سازمان همکاری اقتصادی (اکو) میتواند صدای مشترک کشورهای در حال توسعه را تقویت کند.
۳- تقویت همکاری برای ارائه کالاهای عمومی جهانی:
دسترسی عادلانه به واکسنها، فناوریهای پزشکی و تجهیزات ضروری، به ویژه در شرایط بحرانی، باید برای همه کشورها تضمین گردد. تأسیس یک پلتفرم مشترک بریکس برای واکنش سریع به بحرانها و شرایط اضطراری میتواند هماهنگی و بسیج منابع را تسهیل کند. این اقدام اعتبار بریکس را به عنوان نهاد اخلاقمحور و مسئول در نظام جهانی تقویت خواهد کرد.
۴- ایجاد سازوکار مشترکی برای مقابله با تحریمهای یکجانبه:
بریکس میتواند سازوکاری مشترک برای پشتیبانی از اعضا در برابر تحریمهای غیرقانونی طراحی کند تا اقتصادها بتوانند بدون فشارهای سیاسی ناعادلانه به مسیر رشد و توسعه خود ادامه دهند.
۵- ترویج نوآوری و توسعه پایدار:
بریکس باید همکاریهای خود را جهت ایجاد زنجیرههای تأمین مقاوم، توسعه اقتصاد سبز و دیجیتال و ترویج نوآوریهای فناوری تقویت کند. ایجاد یک صندوق مشترک برای تحقیق و توسعه فناوریهای دوستدار محیط زیست میتواند روند گذار به استقلال انرژی و توسعه پایدار را تسریع نماید. بریکس باید از حق مشروع کشورهای در حال توسعه برای بهرهبرداری از منابع طبیعی خود حفاظت کند. سیاستهای اقلیمی نباید به ابزاری برای فشار به تولیدکنندگان انرژی تبدیل گردد. ما نیاز به الگویی متوازن داریم که هم امنیت انرژی و هم توسعه پایدار را ترویج کند. برای این منظور، بریکس باید یک مرکز نوآوری مشترک در زمینههایی مانند هوش مصنوعی، انرژیهای نو، فناوری پزشکی و صنایع فضایی ایجاد نماید. این مرکز میتواند دسترسی برابر به دانش و فناوری را تضمین کرده و مانع انحصارطلبی برخی قدرتها در این حوزه گردد.
خانمها و آقایان.
جمهوری اسلامی ایران بار دیگر عزم خود را برای همکاری سازنده و فعال با تمامی اعضای بریکس در راستای تحقق این اهداف اعلام میدارد. ما بر این باوریم که مقابله مؤثر با یکجانبهگرایی و تعمیق همکاریها در چارچوب بریکس نه تنها برای اعضای این ائتلاف، بلکه برای کل جامعه بینالمللی سودمند خواهد بود.
اجازه دهید سخنان خود را با این تأکید به پایان برسانم که تقویت چندجانبهگرایی، احیای نظام تجارت آزاد و پایبندی به اصول توسعه پایدار، نه تنها ابزارهای ما برای مدیریت بحرانهای کنونی هستند، بلکه ضامن ساخت جهانی بهتر برای نسلهای آینده نیز خواهند بود و بریکس میتواند به الگویی برای ارتقاء و پیشبرد این رویکرد تبدیل شود.
از توجه شما سپاسگزارم.
