اطلاعات تازه درباره تالار دوم ارزی / کدام دستههای وارداتی تحت پوشش قرار دارند؟
راهاندازی تالار دوم بازار ارز تجاری در مرکز مبادله ارز و طلا، آغازگر یک دوره جدید در سیاستهای ارزی کشور است. این تالار به منظوری همچون شفافسازی در معاملات، آسانسازی تعهدات صادرکنندگان و برقراری تعادل بین عرضه و تقاضای ارز افتتاح شده و در نظر دارد به عنوان یک مکمل به تالار اصلی افزوده شود.
بانک مرکزی اعلام کرده است که تأمین ارز برای واردات برخی کالاهای ضروری کشور، دیگر تنها از طریق ارزهای صادراتی که در تالار دوم معامله میشوند، امکانپذیر خواهد بود. همچنین بر اساس مکاتبهای که با رئیس اتاق بازرگانی ایران در تاریخ ۳۰ مرداد انجام شده، پیگیری و اطلاعرسانی فرآیندها از جانب شعب بانکهای مرتبط صورت خواهد گرفت تا فعالان اقتصادی بتوانند به راحتی به این سیستم دسترسی پیدا کنند. در مکاتبهای که صورت گرفته، به بند ۲ از آییننامه اجرایی تبصره ۶ بند ح ماده ۲ مکرر قانون مبارزه با قاچاق کالا اشاره شده که به مصوبه ۱۵ آذرماه ۱۴۰۱ هیئت دولت درباره بازگشت ارز صادراتی مربوط میشود.
دو روش معامله در تالار دوم
بر اساس اطلاعات رسمی و پیگیریهای انجامشده از شعب بانکها، در تالار دوم مبادلات ارزی، دو روش اصلی برای انجام معاملات تعریف شده است: روش مستقیم و روش تضمینی. هرکدام از این روشها دارای فرآیند خاص خود هستند و فعالان اقتصادی بسته به نیاز و تمایلات خود میتوانند از آنها بهرهبرداری کنند.
روش معامله مستقیم
در این رویکرد، فرآیند معامله عمدتاً بر پایه توافق میان صادرکننده و واردکننده استوار است. شرکت متقاضی واردات در ابتدا باید با یک صادرکننده بر سر قیمت و نرخ واگذاری کوتاژها به توافق برسد. پس از این مرحله، دو نامه درخواست مصرف کوتاژ، یکی از صادرکننده و دیگری از واردکننده، تهیه و به بانک ارائه میشود.
پس از دریافت این مدارک، بانک یک نامه به اداره بینالملل بانک مرکزی ارسال میکند تا بررسی موضوع ثبت در تالار دوم آغاز شود. سپس، متقاضی مبلغ توافقشده را به حساب صادرکننده واریز کرده و هر دو طرف در سیستم مربوطه تأییدیه واریز و دریافت وجه را ثبت میکنند. در پایان، کوتاژها مورد استفاده قرار گرفته و ارز بین صادرکننده و متقاضی منتقل میشود. نکته قابل توجه این است که در این روش، بانک هیچ نقشی در انتقال ارز ایفا نمیکند و تنها به عنوان ناظر و ثبتکننده اطلاعات عمل میکند. این شیوه به خاطر سرعت و انعطافپذیری خود، نظر مثبت برخی از فعالان را جلب کرده است.
روش تضمینی
روش دوم با نظارت مستقیم بانک مرکزی و محوریت بانک طراحی شده است. در این شیوه، ارز صادرکننده در حسابهای تراستی بانک نگهداری میشود. واردکننده پس از واریز معادل ریالی وجه به حساب صادرکننده، ارز را از بانک مرکزی دریافت میکند و حواله ارزی از طریق بانک صادر میشود.
مزیت عمده این روش، اطمینان و امنیت بیشتر برای طرفین قرارداد است. صادرکننده از اینکه ارز او در بانک حفظ میشود مطمئن است و واردکننده نیز از ضمانت بانک مرکزی برای دریافت حواله بهرهمند خواهد بود. اگرچه این روش ممکن است زمانبرتر از روش مستقیم باشد، اما ریسک کمتری برای هر دو طرف به همراه دارد.
کالاها و صادرکنندگان مشمول
یکی از مهمترین نکات بخشنامه بانک مرکزی، مشخص کردن فهرست کالاها و صادرکنندگان مجاز به استفاده از تالار دوم است. بر اساس اعلام رسمی، صادرکنندگان محصولات کشاورزی، شرکتهای دانشبنیان و برخی گروههای کالایی غیر از نفت، گاز، پتروشیمی، مس و فولاد، قادر خواهند بود ارز صادراتی خود را با نرخهای برتر و شناورتر در تالار دوم عرضه کنند. گرچه شایعاتی درباره فهرست کالاهای وارداتی مشمول انتشار یافته، اما هنوز اقلام دقیق برای تالار دوم به طور رسمی اعلام نشده است.
این اقدام به معنای ایجاد بازاری نیمه آزاد برای گروههای غیرانرژی و غیرفلزی است که معمولاً همچون دیگر بخشها مثل پتروشیمی و فولاد در حاشیه قرار داشتهاند. به اعتقاد تحلیلگران، این سیاست میتواند انگیزه بیشتری برای صادرات کالاهای غیرنفتی و متنوع فراهم کند.
محدودیت مهم برای صادرات مس
در میان ضوابط اعلامشده، یکی از نکات بارز به صادرات مس مربوط میشود. طبق تصمیم اتخاذ شده، حوالههای ارزی ناشی از صادرات مس تنها با نرخ تعیین شده در مرکز مبادله که تقریباً ۷۰ هزار تومان است، عرضه میشوند. بدین ترتیب، صادرکنندگان این کالا نمیتوانند ارز خود را با قیمتهای بالاتر در تالار دوم عرضه کنند.
این محدودیت به نظر کارشناسان دو هدف را دنبال میکند:
۱. جلوگیری از نوسانات شدید نرخ ارز ناشی از صادرات یکی از کالاهای پایه و استراتژیک کشور.
۲. حفظ تعادل در بازار داخلی و ممانعت از افزایش غیرقابل کنترل نرخ ارز صادراتی در بخش فلزات.
بر این اساس، در حالی که گروههای مختلفی از صادرکنندگان میتوانند از انعطافپذیری نرخها در تالار دوم بهرهمند شوند، بخش مس تحت یک محدودیت خاص قرار دارد تا تعادل بازار حفظ گردد.
نقش بانکها و شیوه اطلاعرسانی
بانک مرکزی به این نکته اشاره نموده است که شیوهنامه اجرایی این طرح به تمامی بانکهای عامل ابلاغ گردیده و اطلاعرسانی به فعالان اقتصادی نیز از همین طریق انجام خواهد شد. این نکته در مکاتبات رسمی با رئیس اتاق بازرگانی ایران نیز مورد تأکید قرار گرفته و مقرر شده تمام فرآیندهای ثبت، پیگیری و تبادل اطلاعات از طریق شعب بانکها در سراسر کشور عملیاتی گردد.
این سازوکار علاوه بر تسهیل دسترسی به فعالان اقتصادی، منجر خواهد شد که بانکها به عنوان واسط و پل ارتباطی میان صادرکنندگان، واردکنندگان و بانک مرکزی عمل نمایند.
در حالی که راهاندازی تالار دوم مبادلات ارزی با چالشهای جدی در تعیین نرخ نزدیک به بازار مواجه است، از نظر چندین جنبه مثبت نیز حایز اهمیت است:
افزایش شفافیت در معاملات ارزی: کلیه مبادلات ثبت و پیگیری میشوند.
ایجاد تعادل بین نرخها: با تفکیک گروههای کالایی و وضع محدودیت بر برخی کالاهای استراتژیک نظیر مس، از بروز التهابات جلوگیری میشود.
حمایت از بخشهای غیرنفتی: کشاورزی و شرکتهای دانشبنیان فرصت فروش ارز با نرخهای جذابتری را پیدا میکنند.
تقویت تعهدات ارزی: صادرکنندگان ترغیب میشوند تا ارز حاصل از صادراتشان را به چرخه رسمی کشور بازگردانند.
۲۲۳۲۲۵
