دروزی‌ها چه ویژگی‌هایی دارند و دلیل حمله اسرائیل به سوریه چه بوده است؟
حملات روز چهارشنبه نظامی اسرائیل به دمشق ادامه دهنده سلسله اقداماتی است که از آذرماه سال گذشته، پس از سقوط رژیم بشار اسد، علیه خاک سوریه آغاز شده‌اند. طی این مدت، اسرائیل بخش‌های بیشتری از سرزمین سوریه را تحت اشغال خود قرار داده و تمامی امکانات نظامی سنگین ارتش سوریه را در عملیات‌های هوایی از بین برده است.
در حالی که رژیم اسرائیل اظهار می‌دارد که این حملات به منظور حمایت از اقلیت دروزی سوریه صورت می‌گیرد، تعداد قابل توجهی از دروزی‌های سوریه دست به مخالفت با دخالت خارجی در امور داخلی این کشور زده‌اند. به طور سنتی، جامعه دروزی در سوریه به شدت ملی‌گرا شناخته می‌شود و با وجود اینکه در هفته‌های اخیر در درگیری‌های خونین با نیروهای دولت مرکزی درگیر شده‌اند، بیشتر شیوخ دروزی خواهان مداخله اسرائیل نبوده‌اند. در حالی که اکثر شیوخ برجسته دروزی در استان سویدا در حال مذاکره برای آتش‌بس با دولت موقت احمد الشرع هستند، حکمت الهجری، یکی از شیوخ دروزی، از «کشورهای جهان» درخواست کمک برای حمایت از جامعه دروزی کرده و حاضر به شرکت در مذاکرات آتش‌بس نیست.
در روز چهارشنبه، بار دیگر دولت مرکزی سوریه و دروزی‌ها توافقی جدید برای آتش‌بس اعلام کردند، با این حال، توافق آتش‌بسی که یک روز پیش در استان سویدا بین دروزی‌ها و نیروهای دولت مرکزی صورت گرفته بود، دوام نیاورد.
ریشه درگیری‌های اخیر سویدا چه بوده است؟
مدت‌هاست که دروزی‌ها و بدوی‌های سوریه با یکدیگر دچار تنش‌هایی هستند. در هفته گذشته، زمانی که یک نوجوان دروزی در جاده دمشق مورد سرقت قرار گرفت، واکنش خشمگین جمعیت دروزی سوریه، منجر به گروگان‌گیری چندین بدوی و آغاز درگیری‌ها در شهر سویدا، واقع در نزدیکی مرز اسرائیل، شد که منجر به کشته شدن بیش از ۱۰۰ نفر شد. دولت موقت سوریه تحت رهبری احمد الشرع برای کنترل اوضاع و برقراری آرامش نیروهایی را اعزام کرد، اما اعمال خشونت‌آمیز نیروهای افراطی وابسته به دولت دامن‌زننده به اوضاع شد. این نیروها در طی عملیات، غیرنظامیان دروزی را به قتل رساندند و با تحقیر آنها، موجب تشدید درگیری‌ها در استان سویدا شدند و شمار زیادی از شهروندان دروزی و نیروهای مسلح وابسته به دولت موقت را به کام مرگ کشاندند.
به گزارش نهاد دیدبان حقوق بشر سوریه، در پی آغاز درگیری‌ها از روز یکشنبه، بیش از ۳۰۰ نفر جان باخته‌اند. این نهاد اعلام کرده است که ۶۹ فرد مسلح دروزی و ۴۰ غیرنظامی، که ۲۷ نفر از آنها قربانی «اعدام‌های خودسرانه … به دست اعضای وزارتخانه‌های دفاع و کشور» شده‌اند، در این درگیری‌ها کشته شده‌اند. همچنین، ۱۶۵ نیروی سوری و ۱۸ جنگجوی بدوی نیز به قتل رسیدند. دولت موقت دمشق، اقدامات علیه جامعه دروزی را محکوم کرد و خواستار آتش‌بسی در استان سویدا شد. با این حال، دروزی‌ها به شدت به نیروهای دولت مرکزی بدبین‌اند و آنها را متهم به انجام اقدامات برنامه‌ریزی‌شده برای قتل‌عام و سرکوب اقلیت دروزی می‌کنند. دولت موقت سوریه، همواره بر تعهد به احترام به حقوق تمامی اقلیت‌های سوری، از جمله کردها، علوی‌ها و دروزی‌ها، تأکید کرده است، اما در عمل، نیروهای افراطی وابسته به این حکومت در نقاط مختلف با اقلیت‌ها درگیر شده‌اند. به طور مثال، در ماه مارس، نیروهای جدید در لاذقیه درگیر با اقلیت علوی شدند و ده‌ها نفر را به قتل رساندند.
در همین حین، روز چهارشنبه، تعدادی از دروزی‌های ساکن در جولان اشغالی، از موانع مرزی اسرائیل عبور کرده به سمت استان سویدا حرکت کردند. اسرائیل از آنها خواسته است تا از «مرز» عبور نکنند، اما دروزی‌ها به هشدارهای نیروهای نظامی و دولت اسرائیل توجهی نکرده و اعلام کرده‌اند که برای حمایت از هم‌کیشان خود از جولان اشغالی به سویدا می‌روند.
دروزی‌ها چه کسانی هستند؟
دروزی‌ها، یک گروه مذهبی و قومی عرب منحصر به فرد هستند که در بلندی‌های جولان در شمال سرزمین اشغالی فلسطین، جنوب سوریه و لبنان زندگی می‌کنند. دین آنها به عنوان یک شکل از اسلام شیعه پرورش یافته، اما آنها خود را مسلمان نمی‌دانند و دروز را دینی مستقل به شمار می‌آورند. بر اساس گزارشی از سی‌ان‌ان، این گروه، که ریشه‌هایش به قرن یازدهم میلادی در مصر برمی‌گردد، خواهان عدم تغییر مذهب (نه ورود به آن و نه خروج از آن) و ممنوعیت ازدواج با غیر دروزی‌هاست. در سوریه، جامعه دروزی در سه استان اصلی واقع در جنوب این کشور، یعنی سویدا، درعا و قنیطره، که در مجاورت بلندی‌های جولان اشغالی قرار دارند، متمرکز است.
بیش از ۲۰ هزار دروزی در بلندی‌های جولان ساکن‌اند؛ فلاتی استراتژیک که اسرائیل در جنگ شش‌روزه سال ۱۹۶۷ از سوریه به تصرف درآورد و سپس در سال ۱۹۸۱ به طور رسمی به خاک خود ملحق کرد. دروزی‌ها این سرزمین را با حدود ۲۵ هزار شهرک‌نشین یهودی که در بیش از ۳۰ شهرک پخش شده‌اند، مشترک دارند. اکثر دروزی‌های ساکن در جولان، خود را سوری می‌دانند و در زمان تصرف این منطقه توسط اسرائیل، پیشنهاد تابعیت اسرائیلی را رد کردند. به کسانی که این پیشنهاد را نپذیرفتند، کارت اقامت اسرائیلی داده شد اما آنها به عنوان شهروند اسرائیلی شناخته نمی‌شوند.
در میان دروزی‌ها در مورد احساس تعلق به منطقه و همکاری با اسرائیل، مرزبندی‌های قابل توجهی وجود دارد. بخشی از دروزی‌ها به هنگام اعلام موجودیت اسرائیل در جنگ ۱۹۴۸، در کنار این کشور و علیه ارتش‌های عربی جنگیدند. آنها هنوز هم به عنوان سربازان حضور قابل توجهی در ارتش اسرائیل دارند.
حدود ۱۴۵ هزار دروزی در داخل اسرائیل و بلندی‌های جولان اشغالی زندگی می‌کنند و نزدیک به ۱.۶ درصد از جمعیت اسرائیل را تشکیل می‌دهند. همچنین، این گروه جوامع بزرگی در لبنان و سوریه به ویژه در سوریه، جایی که نیمی از حدود یک میلیون پیرو آئین دروزی ساکنند و حدود ۳ درصد از جمعیت این کشور را در بر می‌گیرند، دارند.
به گزارش بی‌بی‌سی، از زمان سقوط حکومت بشار اسد در آذر ماه سال گذشته، دروزی‌ها در برابر تلاش‌های دولت برای تحمیل حاکمیت بر جنوب سوریه مقاومت کرده‌اند. در حالی که تصمیمات بین جناح‌های دروزی در سوریه درباره مقامات جدید از احتیاط تا رد کامل متفاوت است، اما در کل، بسیاری از آنها با حضور امنیتی رسمی سوریه در سویدا مخالفت کرده و در برابر ادغام در ارتش سوریه مقاومت کرده‌اند و به جای آن به شبه‌نظامیان محلی تکیه کرده‌اند.
آیا دروزی‌ها از دخالت اسرائیل حمایت می‌کنند؟
در میان دروزی‌ها در سوریه، شکاف‌های عمیقی شکل گرفته است. از لحاظ تاریخی، دروزی‌ها عمدتاً خود را جزئی از سرزمین سوریه می‌دانند. بسیاری از دروزی‌هایی که در بخش اشغالی سوریه، به ویژه بلندی‌های جولان زندگی می‌کنند، هرگز حاضر به پذیرش تابعیت اسرائیل نشده و خود را سوری می‌دانند. با این حال، دروزی‌هایی که در خاک فلسطین زندگی می‌کنند، رابطه نزدیک‌تری با حکومت اسرائیل برقرار کرده و فرزندان خود را به خدمت در ارتش اسرائیل می‌فرستند و در جنایات این رژیم سهیم می‌شوند.
در حال حاضر، میان رهبران دروزی در استان سویدا در سوریه اختلاف نظر وجود دارد. یکی از شیوخ ارشد دروزی در سویدا، یاسر جربوع، اعلام کرده که آتش‌بسی با دولت سوریه به توافق رسیده است. او از تمامی پیروان خود خواسته که سلاح‌های خود را زمین گذاشته و به آتش‌بس با نیروهای دولتی احترام بگذارند.
دولت موقت دمشق نیز از این آتش‌بس استقبال کرده است. اما یک شیخ دروزی دیگر به نام حکمت الهجری، هرگونه آتش‌بس را نپذیرفته و تأکید کرده که هیچ توافق آتش‌بسی میان دروزی‌ها و دولت موقت سوریه وجود ندارد. با این حال، به نقل از الجزیره، بسیاری از دروزی‌های سوریه نمی‌خواهند که اسرائیل به نمایندگی از آنها دخالت کند.
دخالت‌های اسرائیل در سوریه، به بهانه حمایت از اقلیت دروزی، به محض سقوط حکومت بشار اسد آغاز شد. از زمان شروع این عملیات، رهبران دروزی نسبت به این بهانه‌جویی برای تصرف خاک سوریه و انجام حملات انتقاد کرده‌اند. ولید جنبلاط، رهبر سیاسی دروزی‌های لبنان بارها تصریح کرده است که دروزی‌ها نیازی به پشتیبانی هیچ نیروی خارجی ندارند. به هر حال، دروزی‌های لبنان به دلیل موضعگیری قوی خود مخالف اشغال‌گری و حامی حقوق فلسطینی‌ها بوده‌اند.
دلایل حمله اسرائیل به سوریه
در روز سه‌شنبه، دفتر بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، اعلام کرد که اسرائیل «به سبب انسجام عمیق با شهروندان دروزی خود در اسرائیل و همچنین ارتباطات خانوادگی و تاریخی آنان با دروزی‌های سوریه، خود را متعهد به حفظ امنیت دروزی‌ها در سوریه می‌داند.» حدود ۱۳۰ هزار دروزی در مناطق کرمل و الجلیل در شمال اسرائیل ساکن هستند. به گفته الجزیره، بر خلاف دیگر جوامع اقلیت در داخل مرزهای فلسطین اشغالی، مردان دروزی بالای ۱۸ سال از سال ۱۹۵۷ به خدمت سربازی در ارتش اسرائیل فراخوانده می‌شوند و بسیاری به مناصب عالی‌رتبه دست می‌یابند و در نیروهای پلیس و امنیتی مشغول به کار هستند. این در حالی است که اقلیت عرب-اسرائیلی مسلمان و یهودیان حریدی از خدمت نظامی معاف هستند.
حملات به سوریه همزمان با جلسه استماع پرونده فساد نتانیاهو انجام شد که بار دیگر شک و تردیدها درباره تلاش‌های او برای تشدید تنش‌های منطقه‌ای به منظور مختل کردن روند رسیدگی به اتهاماتش را تقویت کرد.
دفتر نخست‌وزیر اسرائیل همچنین به طور یک‌جانبه «منطقه غیرنظامی» را در جنوب غربی سوریه اعلام کرده است که «ورود نیروها و تسلیحات به آن منطقه را ممنوع می‌کند.» دولت سوریه این اعلامیه اسرائیل را رد کرده و به همراه جامعه جهانی، بارها از اسرائیل خواسته که به نقض حاکمیت سوریه پایان دهد. ساعاتی قبل از اعلام یاد شده، حکمت الهجری خواستار حمایت بین‌المللی از «تمام کشورها» برای «مقابله با این کارزار وحشیانه» از سوی نیروهای دولتی و متحدانشان با استفاده از هرگونه ابزار ممکن شد. الهجری در یک بیانیه ویدئویی تصریح کرد: «ما با جنگی تمام‌عیار و ویرانگر مواجه‌ایم.»
این در حالی است که بیانیه‌ای که از سوی دیگر رهبران دروزی صادر شده، از مداخله دولت سوریه در سویدا استقبال کرده و از دولت خواسته‌است که حاکمیت خود را تحمیل کند. این بیانیه همچنین خواستار این بود که گروه‌های مسلح در شهر، سلاح‌های خود را به نیروهای دولتی بسپارند و آغاز مذاکرات با دمشق را درخواست کرده است.
از سویی، رژیم اسرائیل تمایلی به مذاکره با دولت موقت و رهبران جدید سوریه ندارد. به نوشته تلگراف، زمانی که ابومحمد الجولانی و گروه هیئت تحریر الشام در سال ۲۰۲۴ برای سقوط رژیم اسد اقدام کردند، اسرائیل تلاش کرده تا بخش عمده‌ای از دارایی‌های نظامی سوریه از جمله تانک‌ها، کامیون‌ها، موشک‌ها و سلاح‌ها را منهدم کند. این اقدام باعث شد تا احمد الشرع، جنگجوی سابق القاعده که اکنون به عنوان سیاستمدار مطرح است، برای کنترل ارکان مختلف کشور با دشواری روبرو شود.
فوراً پس از به قدرت رسیدن ابومحمد الجولانی، که اکنون با نام احمد الشرع شناخته می‌شود، اسرائیل به شدت تلاش کرد تا او و گروهش همچنان به عنوان تروریست شناخته شوند. اما اسرائیل از اینکه دونالد ترامپ با رهبر جدید سوریه دوستی برقرار کرده و به خواسته سعودی‌ها و ترک‌ها اعتبار به حکومت او بخشیده است، شگفت‌زده شد. به گفته تلگراف، برخی بر این باورند که اسرائیل از زمان سفر رئیس‌جمهور آمریکا به خلیج فارس در حدود دو ماه پیش، به دنبال بهانه‌ای برای مختل کردن اوضاع جاری در سوریه و تلاش برای برکناری دولت انتقالی بوده است.
در روز چهارشنبه، دو وزیر کابینه اسرائیل از ارتش این کشور درخواست کردند تا الشارع را «حذف» کند. امیخای چیکلی، وزیر دیاسپورا و مبارزه با یهودستیزی اسرائیل، گفت: «ما نباید در برابر رژیم تروریستی اسلامی-نازی القاعده به ظاهر عادی بایستیم.» او ادامه داد: «هر کس که احمد الشرع را به عنوان یک رهبر مشروع بشناسد، به شدت در اشتباه است — او یک تروریست و قاتل بی‌رحم است که باید فوری حذف شود.»
اگرچه حکومت جدید سوریه با ایران همسویی ندارد، اما ریشه‌های اسلام‌گرایانه‌ای دارد و اسرائیل نسبت به اهداف این گروه‌های اسلام‌گرا که سابقه ارتباط با القاعده دارند، نگرانی‌هایی دارد. همچنان قابل توجه است که نام مستعار الشرع، ابومحمد الجولانی است که رویه «الجولانی» مدت‌هاست با بلندی‌های جولان، منطقه‌ای مورد مناقشه در جنوب سوریه و شمال اسرائیل که اسرائیل در سال ۱۹۸۱ بخشی از آن را به صورت یک‌جانبه ضمیمه کرده است، مرتبط بوده است.
۴۲/۴۲
