حرف‌های ناگفته باقری درباره فرآیند مذاکرات در دولت سیزدهم

، «علی باقری» دبیر شورای راهبردی روابط خارجی در برنامه تلویزیونی «مردم دار» که به یادبود شهید آیت‌الله رئیسی و دیگر شهدای خدمت برگزار شده بود، درباره این‌که “چرا در زمانی که مذاکرات در حال پی‌گیری بود، به نتیجه مورد انتظار نرسید؟”، توضیح داد: هنگامی که دولت شهید رئیسی به قدرت رسید، باید تعیین می‌شد که آیا مذاکرات باید ادامه یابد یا خیر. به همین دلیل در آن زمان مذاکرات با طرف مقابل ادامه یافت و در اوایل سال ۱۴۰۰ به پیشرفت‌هایی رسیدیم. به‌طور طبیعی، مطالبات کلان جمهوری اسلامی ایران می‌بایست جدی گرفته می‌شد.

وی تصریح کرد: لذا این فرآیند ادامه پیدا کرد و تا ۲۰ اسفند ۱۴۰۰ ما به یک چارچوب قابل قبول برای توافق دست یافتیم. همچنین پیش‌نویس توافق نیز نهایی شد، اما به دلیل تداوم بحران بین روسیه و اوکراین، وقفه‌ای در کار به وجود آمد و پس از مدتی بار دیگر این روند فعال گشت. تا آن‌که در شهریور ۱۴۰۱ ما پیش‌نویس نهایی را آماده داشتیم و در زمان سفر رئیس‌جمهور به نیویورک برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل، با نمایندگان انگلیس، آلمان و فرانسه و همچنین مورا، معاون وقت مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، گفت‌وگوهایی داشتیم که آن‌ها نیز به آمریکایی‌ها انتقال دادند و در نهایت متن پیش‌نویس توافق نهایی شد.

مذاکره‌کننده ارشد سابق ایران افزود: برنامه‌ریزی شده بود که بعد از انتخابات کنگره توافق امضا شود، اما وقایع نیمه دوم سال ۱۴۰۱ باعث سوءمحاسبات آنها شد و این امر به تغییر در محاسبات‌شان انجامید که به تاخیر در روند مذاکرات منجر شد. بنابراین، چارچوب مورد قبول که در دولت شهید رئیسی دنبال شد و توجهی که شخص رئیس‌جمهور به این موضوع داشت، چندین بار تأکید بر این مطلب بود که در صورت وجود سوال در زمینه مذاکرات، سریعاً به ما مراجعه نمایند و در این دوره سه ساله، هیچ‌گاه درخواست مطرح شده‌ای وجود نداشت که به تعویق بیفتد و به محض نیاز، ترتیبی برای ملاقات اتخاذ می‌کردند.

باقری تأکید کرد: شهید رئیسی به قدری بر پیشبرد مذاکرات اهتمام داشت که در عین توجه به منافع ملت، همواره دستوراتی در مواقع ضروری صادر کرده و پیگیری کارها را در دستور داشت.

قصد داشتند امتیاز بیشتری از ایران بگیرند

او درباره روند مذاکرات پس از وقایع سال ۱۴۰۱ بیان کرد: در آن زمان انتظار می‌رفت که با توجه به شرایط پیش‌آمده، امتیاز بیشتری از جمهوری اسلامی ایران دریافت کنند. همچنین وقتی پیش‌نویس نهایی تهیه شد، در ایالات متحده بحث‌هایی مطرح شد مبنی بر اینکه این پیش‌نویس امتیازات فراوانی به ایران داده و در دولت آمریکا قابل قبول نیست. در این راستا مطالبی بیان شده و نکاتی حول ۶ محور تنظیم شد که در واقع، محورهایی که در پیش‌نویس قرار داشت، برای آمریکایی‌ها مطلوب نبود.

دبیر شورای راهبردی روابط خارجی ادامه داد: یکی از نکات مورد بحث در پیش‌نویس، مربوط به سانتریفیوژهایی بود که ایران پس از خروج آمریکا از برجام تولید نموده و در انبارها قرار داده بود. در حقیقت آمریکا به‌دنبال این بود که ایران سانتریفیوژهای تولید شده را از بین ببرد، که این درخواست پذیرفته نشد و توافق این بود که تمامی سانتریفیوژهای ایران سالم و بدون تغییر باقی بمانند.

باقری گفت: همچنین در مورد تحریم‌ها، یکی از نقدهای درون آمریکا این بود که تحریم‌هایی فراتر از برجام لغو خواهند شد و اینکه پیش‌نویس تهیه شده هیچ تضمینی نگذاشته و ایران را ملزم به آغاز مذاکرات منطقه‌ای با ایالات متحده نکرده است. به واقع، پس از بروز وقایع، این موضوع از دستور کار مذاکرات خارج شد.

وی افزود: آمریکایی‌ها تصور می‌کردند که به ایران امتیازات فراتر از برجام داده‌اند و بنابراین در مراحل نهایی‌سازی توافق دچار مشکلاتی شدند. استراتژی آن‌ها در این مرحله این بود که نگذارند توافقی صورت بگیرد و در عین حال از بروز بحران نیز جلوگیری کنند. تا اینکه در سال ۱۴۰۲ مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا با میانجی‌گری عمان آغاز شد.

اهتمام شهید رئیسی به انتقال پیام جمهوری اسلامی ایران

دبیر شورای راهبردی روابط خارجی همچنین درباره سفرهای شهید رئیسی به نیویورک و نمایش تصاویر حاج قاسم سلیمانی و قرآن در صحن سازمان ملل اظهار داشت: شهید رئیسی در مجمع عمومی تلاش ویژه‌ای برای انتقال پیام جمهوری اسلامی ایران داشت؛ یکی از ویژگی‌های او این بود که به دیپلماسی عمومی در سیاست خارجی اهتمام ویژه‌ای داشت و نمایش تصاویری از حاج قاسم و یا قرآن، هر دو نشانگر رویکرد ایشان به مبانی ارزشی انقلاب اسلامی و به‌کارگیری سکوهای بین‌المللی در این راستا بود.

باقری در ادامه به بررسی نگاه شهید رئیسی و شهید امیرعبداللهیان به مسئله مقاومت پرداخت و تأکید کرد: مقاومت یک واقعیت ملموس و عینی در میدان و منطقه است و نه یک امر ظاهری و نمادین. این یک حقیقت است که در بطن منطقه شکل گرفته و جریان و گفتمانی که متکی بر عقاید مردم محلی است. همان‌طور که رهبری نیز متذکر شدند، جریان مقاومت نه از طرف ایران بلکه از باورهای مردم ایجاد شده است.

وی افزود: انقلاب اسلامی عملاً بازتاب و شعاعی از خود در منطقه داشته است. بعد از سال‌ها مباحث بسیار از سوی منابع غربی و شرقی و پان‌عربیسم‌ها مطرح شد، اما هیچ‌یک نتوانستند راه‌حلی پایدار برای رژیم صهیونیستی ارائه دهند، در حالی که مقاومت به خاطر تکیه به باورهای مردمی، زمینه‌ای برای رویارویی با این چالش فراهم کرد.

کاری که صهیونیست‌ها در حمله به سفارت ایران کردند نمی‌توانست بی‌پاسخ بماند

دبیر شورای راهبردی روابط خارجی افزود: اهتمام شهید امیرعبداللهیان نسبت به موضوعات منطقه و به خصوص مقاومت، ناشی از باورهای او بود که به‌طور مستقیم و بدون واسطه با این مسئله ارتباط داشت و از افراد سرآمد در این حوزه به شمار می‌رفت. همچنین شهید رئیسی نگاه راهبردی به مساله فلسطین و غزه داشت. در پاییز ۱۴۰۲، وزیر خارجه آفریقای جنوبی در یک سفر غیررسمی به تهران آمد و در ملاقات با رئیس‌جمهور مطرح شد که نشست سران جمهوری‌خواهان بریکس در حال برگزاری است و مسأله غزه نیز مورد توجه قرار گیرد که برگزاری این نشست در قالب وبینار بی‌سابقه بود. علاوه بر این، نشست‌های سران اتحادیه عرب و سازمان همکاری اسلامی در زمینه فلسطین نیز با موفقیت انجام شد.

باقری ادامه داد: شهید امیرعبداللهیان تمام تلاش خود را برای ارتباط با کشورهای منطقه و اروپایی‌ها به‌کار گرفت و گفت‌وگوهایی را انجام داد. همچنین در پروژه وعده صادق ۱، زمینه‌سازی سیاسی در عرصه بین‌المللی برای پاسخ و واکنش به تجاوزات صهیونیست‌ها در سفارت ایران در دمشق و شهادت مقامات نظامی کشورمان در این حوادث حیاتی بود. نقش شهید امیرعبداللهیان در این مقطع رساندن وجهه بین‌المللی مشروعیت عمل ما بود، زیرا در برابر فضاسازی‌های کذب که توسط صهیونیست‌ها و هم‌پیمانانشان مطرح می‌شد، نیازمند مشروعیت بین‌المللی بودیم.

وی درباره پیام‌ها و واکنش‌ها نسبت به این موضوع گفت: در برخی موارد، طرف‌های اروپایی اعلام می‌کردند که اگر پاسخی ندهید، ممکن است بتوانیم از طریق تعامل با رژیم صهیونیستی و آمریکا آتش‌بس در غزه را برقرار کنیم، در مقابل پاسخ ما این بود که وظیفه شماست که این کار را انجام دهید. اقداماتی که رژیم صهیونیستی انجام می‌دهد شنیع و جنایت‌بار است، اما عمل مزاحمت‌آمیز آن‌ها در حمله عمدی به سفارت ایران در دمشق، بی‌پاسخ نخواهد ماند.

دبیر شورای راهبردی در پاسخ به این‌که آیا این پیام‌ها جنبه تهدیدی داشتند یا خیر، توضیح داد: نه، زیرا آن‌ها به خوبی درک می‌کردند که ایران نسبت به این موضوع جدی است و هیچ‌یک از طرف‌های دیگر نمی‌توانستند نتایج اقدام رژیم صهیونیستی را توجیه کنند و طرف‌های خارجی، به‌خصوص در غرب، به وضوح اذعان می‌کردند که این رفتار اسرائیل غیرقابل قبول است و ایران حق دارد که پاسخگو باشد.